ماده
تا بينهايت قابل تقسيم است
نوشته
"بيان سيزو"
بخش دوم
جسم
و حوزه (ميدان)
بشر براي فهم
ساختار ماده، نخست ماده را به دو شكل متضاد مشخص طبقه بندي كرد.بشر در ابتدا،
مقوله "جسم" (چيز واقعي) را از همه اشكال ديگر ماده، تجريد نمود. خصوصيت
اجسام، محكم بودنشان است. نيوتون اين نظر را جلو گذاشت كه همه اجسام از اتمها،
كوچكترين ذرات اجسام، درست شده اند. يك اتم، يك ذره مطلقا مجزا و مشخص مادي كروي
است. اتم "محكم، منسجم، سخت، غير قابل نفوذ" است. بدين معني، اتم يك چيز
محكم ايده اليزه شده است، يك جسم فوق العاده فشرده است. خصوصيت اساسي اتم، تقسيم
ناپذيري آنست. هيچ "فضاي بازي" درون اتم وجود ندارد. "نه آب
ميتواند به درونش نفوذ كند و نه سوزن ميتواند درونش فرو شود." با اين وجود،
"استحكام" بدون "تهي بودن"، "چيزي بودن" بدون "چيزي
نبودن" وجود ندارد. اشياء خالي نيستند؛ هر تهي بودني از بيرون بر اشياء احاطه
دارد. در زندگي عادي ما شاهد پديده هاي گوناگون هستيم: ستارگان، كوها، خانه ها،
خاك و شن ... همه اينها جسم هستند. اما اينها قادر به پر كردن كل فضا نيستند. آنچه
فضاي بين ستارگان پراكنده و پخش شده را پر مي كند خلاء است. بين بيشه ها زمينهاي
خالي وجود دارد. حتي درون يك دانه شن فضاي خالي وجود دارد. اگر اجسام موجودند پس
بايد تهي بودن هم موجود باشد. به همين خاطر بود كه دموكريتوس بهنگام ارائه تئوري
اتمها گفت درجهان "فقط اتمها و تهي ها واقعي هستند." تهي يك مكمل ضروري
جسم است. اين نشان مي دهد كه دنياي مادي همواره وحدت بين انقطاع و تداوم است. اگر
ماده را بعنوان اجسام مطلقا جداگانه در نظر بگيريم آنوقت ضرورتا درك وارونه اي از
تداوم ماده از دل فضاي تهي بدست مي آوريم. تخالف (1) استحكام و تهي بودن، تخالف
بين چيز واقعي و چيز خالي است. يعني بين "آنچه هست" و "آنچه
نيست". اين نخستين "تقسيم يك به دو" در پروسه شناخت بشر از دنياي
مادي است.اما چگونه استحكام و تهي بودن، يا "آنچه هست" و "آنچه
نيست" با يكديگر متحد مي شوند؟ كداميك اساسي است. "لائودان" چنين
پاسخ داد كه "هر چيز در جهان از "آنچه هست" بر مي خيزد و "آنچه
هست" از "آنچه نيست" بر مي خيزد." (فصل 40 از كتاب لائوتسي) بر مبناي اين حرف نبود اساسي است. و جسم
حالت منتج شده دارد. اين مونيسم ايده آليستي است. "في وي" از سلسله جين
(420 ـ 265 بعد از ميلاد
مسيح) در ضديت با گفته بالا و "در دفاع از آنچه هست" چنين نوشت كه همه
چيز در دنيا بايد از "آنچه هست" برخيزد و نمي تواند از "آنچه
نيست" منتج شود. اين مونيسم ماترياليستي است. نيوتن در تحليل نهائي يكي از
طرفداران "آنچه هست" بود. او اتم را بعنوان نماينده كلي اجسام در نظر مي
گرفت و از آن براي ترسيم يك تصوير كلي از طبيعت كه در آن، ماده بطور خالص مقوله اي
جادگانه بوده و تداوم كاملا به تهي بودن مطلق ربط داده شده، استفاده مي كرد. وحدت
بين جداگانه بودن و تداوم در ساختار دروني ماده توسط نيوتن بعنوان تضاد بين ماده و
عدم وجود توصيف شد. از يكطرف يك شئي مطلقا جامد وجود دارد و از طرفي ديگر يك چيز
تهي كه مطلقا هيچ چيز نيست. دنيا بين ايندو نيمه غير مرتبط دافع يكديگر تقسيم شده
است. نيوتن نمي توانست اين جوانب متضاد را با هم متحد كند. بالاخره او تهي بودن را
چيزي عالي تر از ماده در نظر گرفت و از طرفداري "آنچه هست" به
"پرستش آنچه نيست" چرخيد. چگونه فضاي مطلق نيوتن مي تواند
"مطلق" باشد؟ اولا يك قدرت جاذبه متقابل بين اجرام آسماني وجود دارد.
ثانيا اجرام آسماني به خلاء گسترده نور ساطع مي كند. اين دو پديده نيز مي بايد
نشانگر انواع معيني از تداوم ماده باشند. نيوتن در مواجهه با اين واقعيت براي حفظ
فضاي مطلق خود فقط مي توانست توضيح مصنوعي زير را ارائه دهد: قدرت جاذبه بين اجرام
آسماني نوعي از "عمل از راه دور" است كه نيوري خود را بر فضائي كه
كماكان خالي است اعمال مي كند. شعاع نور نوعي از ذرات جاري است كه توسط اجرام
آسماني پراكنده شده و به فضاي تهي بي پايان پرتاب گشته است. موفقيت مكانيك نيوتوني
در توضيح حركت مكانيكي موقتا متزلزل بودن استدالالش بر سر ايندو مسئله را
پوشاند.اما در اين دنيا اين به اصطلاح تهي بودن مطلق كجاست؟ آيا هوا كل فضاي نزديك
كره ارض را پر نكرده است. بنابريان بشر همچنان تصور مي كرد كه در فضاي گسترده
كائنات احتمالا نوعي از ماده ادامه دار در هر كجا وجود دارد. (اتر يا هوا). گفته
مي شد كه كائنات، اقيانوس مداومي از اتر است كه يك "طبيعت متشكل از هوا
است" مي باشد. بقول "ژانگ زي" : "كائنات خالي نمي تواند بدون
هوا باشد." بعدها دكارت در فرانسه و "حوي ژنس" در هلند مطرح كردند
كه همه فضاي كائنات با ذرات اتر پر شده است و اين ذرات به يكديگر پيوسته و يك واسط
ادامه دار را شكل داده اند. ذرات يك ديگر را مي فشرند و پديده اي سيال را تشكيل مي
دهند. و همين سيالهاست كه ماه را به چخش گرد زمين و زمين را به چرخش گرد خورشيد مي
راند. نور هم از امواج اتر تشكيل شده كه منتج از لرزش اجسام هستند. درست همانطور
كه وزش باد "بر روي يك بركه موج ايجاد مي كند."
تا قرن نوزدهم،
فاكتهاي تجربي بيش از پيش نشانگر خصلت حركت موجي نور بود. نور درست مثل يك موج آب
است و ميتواند گرداگرد موانع به پيش رود. تئوري حركت موجي نور به يك پيروزي تعيين
كننده دست يافت. اتر جايگزين تهي شد. تخالف جسم و تهي (خلاء) بر تخالف جسم و اتر
راه گشود. بدين ترتيب جهان مادي تقسيم ميشود، هرچند حلقه هاي ناگسستني همچنان وجود
دارند. تضاد بين جداگانه بودن و تداوم در ساختار ماده، خود را بعنوان تخالف دو نوع
متفاوت از اشكال مادي بروز ميداد و البته اين در مقايسه با تهي بودن مطلق مرموز يك
پيشرفت بزرگ بود.در قرن نوزدهم، شناخت انسان از اشكال ادامه دار ماده بواسطه
تحقيقاتي كه در مورد پديده الكترومغناطيس انجام شد، پيشرفت كرد. براي مثال، بر اثر
عبور جريان برق از سيمي كه دور يك سوزن مغناطيسي پيچيده شده، سوزن در جهت عمود بر
سطح سيم چرخش ميكند. اين چه نيروئي است كه باعث چرخش سوزن مغناطيسي ميشود؟ نيروهاي
نيوتوني فقط ميتوانند در راستاي خط مستقيمي كه دو جسم را بهم مرتبط ميكند عمل
كنند. بوضوح اين "نيرو" از نوع ديگري است و خصوصياتي كاملا متفاوت دارد.
يعني نيروي الكترومغناطيسي كه كاملا با نيروي مكانيكي فرق دارد. اين نيرو در
نزديكي قطبهاي مغناطيسي و جريان الكتريكي فعال است. "فاراده" براي تشريح
تاثير نيروي الكترومغناطيس به ارائه "خطوط نيروي مغناطيسي" و "خطوط
نيروي الكتريكي" بسيار پرداخت كه تقليدي از شيوه موجود در علم مكانيك مايعات
يعني استفاده از "خطوط موجي" براي تشريح حركت مايعات بود. سوزنهاي
مغناطيسي يا جريانات الكتريكي توسط يك نيرو بر راستاي خطوط نيروي مغناطيسي و خطوط
نيروي الكتريكي عمل ميكنند. هر چه "خطوط" كلفت تر باشند،
"نيرو" قويتر است. بدين ترتيب، بر مبناي شكلبندي خطوط نيروي مغناطيسي و
الكتريكي ميتوان شكل حركت الكترومغناطيسي اجسام را ترسيم نمود. بدين طريق، با
انباشت خطوط بصورت سطوح و انباشت سطوح بصورت احجام، يك "حوزه" (ميدان)
ساخته شد. حوزه هاي الكتريكي و حوزه هاي مغناطيسي متقابلا به يكديگر تبديل ميشوند،
بنابراين يك ميدان الكترومغناطيسي شكل ميگيرد. در گذشته استفاده از جريان يابي اتر
براي توضيح حركت امواج نور خيلي مصنوعي بود. حال ديگر خيلي سر راست تر بود كه
ميدان هاي الكترومغناطيسي بعنوان نوعي واسط كه فضا را پر ميكند در نظر گرفته شوند،
بدين شكل كه تاثير الكترومغناطيسي را انتشار ميدهند. بنابراين، ميدان از اينجا
تكوين يافت و بجاي اتر نشست و به نماينده سراسري شكل ادامه دار ماده تبديل شد.اما
بار ديگر همان سئوال قديمي مطرح شد: چگونه اين دو نوع شكل مادي متحدند؟ برخي افراد
تصور ميكردند كه اجسام ـ ذرات همانند آجر و سنگ هستند و حوزه ها مانند سيمان. و
كائنات از چسبيدن اين دو به يكديگر ساخته شده است. بدين طريق، جداگانه بودن
(انقطاع) در اجسام تبارز مي يافت و تداوم در حوزه ها، اما اين دو اساسا و مطلقا
جدا و بي ارتباط با هم باقي مي ماندند. وحدت بين جدائي و تداوم ساختار مادي بعنوان
يك پيوند خارجي ميان دو شكل كاملا متفاوت از اشكال مادي باقي مي ماند. اين كماكان
دواليسم در برخورد به مسئله ساختار مادي است. اين تعبير، "اينشتين" را
قانع نكرد. او كوشيد از ميدان، از اين نوع شكل مادي، براي وحدت بخشيدن به دنيا
استفاده كند. او يك "ميدان وحدت يافته" ساخت كه همه چيز را در بر ميگرفت
و يك "تصوير جهاني ميدان" را
ترسيم ميكرد. اين در مقايسه با تصير جهاني اتمها كه توسط نيوتون مطرح شده بود،
جنبه تداوم ماده را منعكس ميكرد. اما ميدان نيز نميتواند حد كمال شناخت بشر از
ساختار مادي باشد. "ميدان وحدت يافته" اينشتين نه فقط بيرحمانه ميخواهد
اجسام را در ميدان منحل كند، اجسام ـ ذرات را به "اجزائي از ميدان"
تقليل دهد، بلكه بيرحمانه ميخواهد همه چيز را "متحد كند." بدين طريق،
ميدان به چيزي شبيه آتش، آب يا هواي انسان باستان تبديل ميشود. يعني بار ديگر
پديده اي بعنوان سرمنشاء مطلقا تقسيم ناپذير همه چيز ارائه ميشود. هنگاميكه اين
ميدان وحدت يافته را تشخيص داديد، ديگر ميتوانيد همه چيز از كائنات گرفته تا ذرات
را بفهميد و به حقيقت نهائي دست يابيد. بدين ترتيب، اينشتين نيز به بيراهه اي گام
نهاد كه نيوتون با تئوري خود در باب اتم بدان كشيده شده بود.در چند ساله پاياني
قرن نوزدهم، دروازه اتم گشوده شد. انسان عميقا در مورد اسرار اتم تحقيق كرد. روشن
شد كه اتم يك نوع شيئي مطلق نيست، درون آن نيز ذرات و ميدانها وجود دارند، يك
دنياي ديگر. انسان نخست الكترون را يافت. اين نخستين جايگاه دنياي اتمي بود كه
انسان شناخت. بعدا كشف شد كه در مركز اتم يك هسته سخت وجود دارد كه شامل بيش از
59ر99 درصد از جرم اتم است اما فقط چند كوادريليون (2) حجم اتمي را در برميگيرد.
اين هسته اتم است. هسته اتم حامل بار مثبت است و الكترون حامل بار منفي. بين اينها
يك ميدان الكتريكي موجود است كه اين دو را بهم پيوند ميدهد. افراد بر اين مبنا يك
سيستم سيارات را در مورد اتم ارائه دادند. هسته اتم نظير خورشيد است، و الكترونها
مانند سيارات كه هسته را در مسير مدارهاي معين از طريق عمل ميدان الكترومغناطيس
دور ميزنند. درست مثل سيارات كه خورشيد را از طريق عمل ميدان جاذبه دور ميزنند.
"يك غبار، يك دنيا"، يك اتم بسيار كوچك در يك منظومه شمسي كوچك. بعدها
اين نيز كشف شد كه هسته اتم هم چيزي مطلقا جداگانه و تقسيم ناپذير نيست. درون هسته
اتم، نئوترون ها و پروتونها وجود دارند كه توسط نيروي قدرتمند (عمل متقابل ميدان
"مزون" ) محكم به يكديگر پيوسته اند.چگونه ممكنست اجسام مطلق (مطلقا
يكپارچه) وجود داشته باشند؟ درون اجسام "يكپارچه"، باز هم اجسام و ميدان
هاي بيشتري وجود دارند. درون ساختار مادي، اجسام و ميدانها بهم مرتبطند، در هم
تداخل ميكنند، در هم منتشر ميشوند و بهم وابسته اند. براي نمونه اتم هيدروژن را در
نظر بگيريم. قطر آن حدودا 01 سانتيمتر به قوه 8 ـ است. اما قطر هسته آن فقط 10 سانتيمتر به قوه 13 ـ است. يعني 100 هزار بار كوچكتر. يعني اجسام يك اتم بروي هم (هسته اتمي و
الكترون) فقط يك هزار تريليونيم كل حجم آن را شامل ميشود. بقيه اين حجم گسترده
تماما ميدان الكترومغناطيسي و ميدان جاذبه است. براي تشبيه، اگر يك اتم هيدروژن را
به اندازه يك تئاتر بزرگ كنيم، هسته اتم مثل يك دانه كنجد در وسط سالن خواهد بود و
الكترون مثل يك ذره غبار كه بموازات ديوار در هوا ميچرخد. چگونه چنين اتمي ميتواند
"يكپارچه" باشد؟ پروتون و نئوترون درون هسته نيز فقط يك چند دهم كل حجم
هسته را شامل ميشوند و بقيه را ميدان الكترومغناطيسي، ميدان جاذبه و ميدان مزون پر
كرده است. چگونه اين را ميتوان يك جسم (محكم) به حساب آورد؟ و اين موجذره هاي
بسيار درون اتم نيز خود به دو گروه تقسيم ميشوند: "هادرون" ها (گروه
سنگين) و "لپتون" ها (گروه سبك). اينها حكم آجر و سنگ را دارند. بعلاوه
ميدان هاي مزون و ميدانهاي فوتون هم هستند كه نقش سيمان را بازي ميكنند. (3) تخالف
جداگانه بودن (انقطاع) و تداوم عميقا در داخل اتم نفوذ دارد.انگلس ميگويد:
"ديالكتيك هيچگونه خطوط سخت و سريع، هيچ چيز غيرمشروط، هيچ "يا اين، يا
آن" عموما معتبر را نمي شناسد." (ديالكتيك طبيعت) ذرات و ميدان ها از هم
متفاوت و بهم مرتبطند. در اينجا تداوم درون انقطاع وجود دارد. يك جسم (يكپارچه)،
"يكپارچه" نيست. مهم نيست كه آجرها چقدر سخت باشند. حتي درون يك قطعه
آهن هم فضاي خالي وجود دارد. بعلاوه، انقطاع نيز درون تداوم وجود دارد. درون سيمان
نيز ذرات موجودند. (مقولات) ذره و ميدان فقط اسامي عامي است كه منطبق بر سطح معيني
از تكامل علم بوده و محصول مرحله معيني از شناخت انسان از ساختار مادي است. تكامل
علم در حال نفوذ به رده هاي عميقتر اشكال مادي است. اين تكامل بيش از پيش روشن
ميكند كه آنها ( "يا اين، يا آن" نبوده، بلكه) "هر دو" هستند
و خطوط سخت و سريع در كار نيست.
توضیحات
1) توضيح مترجم:
اين واژه بمعناي "جمع اضداد" است، اما تشنج و تخالف بين آنها را هم مورد
تاكيد قرار ميدهد.
2) توضيح مترجم: يك
كوادريليون يك هزار تريليون يا يك ميليون ميليارد است. يعني
000ر000ر000ر000ر000ر1 در متن از
"چند تريليونيوم" صحبت شده كه يك اشتباه چاپي است. يك كوادريليونيم بمعناي
يك تقسيم بر يك كوادريليون است.
3) موجذره هاي
شناخته شده در چهار "گروه" رده بندي شده اند كه عموما بر حسب جرم آنها
مي باشد: 1ـ گروه هادرون (ذرات سنگين) شامل پروتون، نئوترون و هيپرون. 2ـ گروه
مزون شامل "پي" مزون ها، "كا" مزون ها. 3ـ گروه لپتون (ذرات
سبك) شامل الكترون ها، نئوتريون ها و موئون ها. 4ـ فوتون ها.