"سیاست
رهایی بخش"
آلن بدیو
کمونیسمی
در قفس دنیای
بورژوایی
به
قلم
ریموند
لوتا - نایی
دونیا - ک. جی. آ
مقاله ای از مجله "مرزبندی ها"، نشریه تئوریک حزب کمونیست انقلابی آمریکا
لحظه
تاریخی
پروژه
سیاسی بدیو
تزهای
مرکزی
چرا
آلن بدیو، پیرو
نظرات ژان ژاک
روسو است و
چرا نباید چنین
بود؟
مقدمه:
دو چارچوب
متفاوت و دو
پروژه متفاوت
در
جا زدن در
حصار برابری یا
پشت سر گذاشت
افق تنگ حق
بورژوایی؟
روسو:
متفکر انقلاب
بورژوایی
قرارداد
اجتماعی، یا
ساختار
اجتماعی
بورژوایی؟
بهبود
برابری، یا
غلبه بر آن؟
آلن
بدیو و خوانش
نادرست
انقلاب
فرانسه
آلن
بدیو برابری
را ذهنیتی می
کند
کمونیسم
چگونه و چرا
ورای برابری می
رود
سخن
آخر: مشاهدات
مختصری بر متد
بدیو و کمونیسم
به عنوان "ایده
تنظیم کننده"
کانتی
سیاست
پسامارکسیستی
در جستجوی
فاعل آگاه یا
چگونه آلن بدیو
مفهوم عملی
طبقات را کنار
می گذارد
دست
کشیدن از تحلیل
طبقاتی رها
کردن توده ها
به دست
بورژوازی است
بدیو
و "فاعل آگاه
انقلابی"
مارکس
فاعل
آگاه انقلابی:
خاص بودن و
عام بودن
دنیا
عوض شده است
اما نیاز به
انقلاب
پرولتری کمتر
نشده که هیچ،
بیشتر هم شده
است
«روز
قطعیْ جدال
است...» یا «روز
سازش قطعی
است»؟
آلن
بدیو و دیکتاتوری
پرولتاریا یا چرا
رد «چارچوب
حزب ـ دولت» به
معنی رد
انقلاب است؟
مقدمه
دولت
سوسیالیستی
به چه درد می
خورد؟ چگونه
زوال خواهد یافت؟
و چرا دست
آخر، آلن بدیو
به دولت
بورژوایی رو می
کند؟
یادداشتی
کوتاه درباره
فلسفه
نگاه
سرسری بدیو بر
دستاوردهای
تاریخی جوامع
سوسیالیستی
دید
بدیو از دولت: یک
پدیده فرمالیستی
و عاری از ماهیت
طبقاتی
حزب
در جامعه سوسیالیستی:
یک چیز
«ناسازگار» یا
وسیله ای برای
کسب رهایی؟
بار
دیگر در مورد
روسو و مساله
نمایندگی
«اطاعت
بوروکراتیک
بدون محتوای
طبقاتی» یا
باز هم خط، تعیین
کننده است؟
رهبری
نهادینه کمونیستی،
تضاد رهبری با
رهبری شونده
ــ و یک سنتز
نوین در این
زمینه
بازخوانی
انقلاب فرهنگی
برای دفن کردن
انقلاب فرهنگی
مقدمه
آلن
بدیو خواهان یک
انقلاب فرهنگی
متفاوت است
که... علیه حزب
کمونیست باشد
یک
نکته معترضه
کوتاه در مورد
استالین: ایده
الیسم بدیو در
برابر ارزیابی
علمی مائو
دیکتاتوری
طبقاتی یا
انحصار حزبی؟
نتیجه
گیری
کمون
شانگهای در
سال 1967
برخی
پیش زمینه ها
نحوه
ایجاد و اصول
کمون شانگهای
انتقادهای
انقلابی مائو
از کمون
شانگهای و تحریف
ها و ایده الیزه
کردن های آلن
بدیو
«حکم
تساوی جویانه»
بدیو بر
تضادهای
طبقاتی پرده می
افکند این حکم
نمی تواند
بالاتر از
منافع مشخص
قرار بگیرد
جمعبندی:
تغییر دنیا یا
در حاشیه
نشستن
یک
سیاست رهایی
بخش دروغین: آشتی
دادن دولت در
حین انتظار
منفعلانه برای
«رخداد»
«سیاست
حفظ فاصله از
دولت» یا درونی
کردن دستورهای
قدرت بورژوایی
یک
بار دیگر، خط
مساله بدیو نیست
چه نوعی از
«استقلال و
خودمختاری»؟
مناطق
پایگاهی
مائوئیستی و
شوراها: «حفظ
فاصله از
دولت» یا جهت گیری
به سوی قدرت
نوین دولتی؟
مسیری
به سوی رفرمیسم
و سوسیال شووینیسم
آلن
بدیو و «رخداد»
گسست رادیکال یا
دنبال روی (نه
چندان) رادیکال
از خودرویی؟
رخداد
بدیو به مثابه
شانس ناب
بی
عملی و خودرویی
به جای تسریع
در حین
انتظار: عوامل
عینی و ذهنی
مه
1968: چه بود و چه می
توانست باشد
اکتبر
1917 و مه 1968: نقش تعیین
کننده رهبری
نکته
پایانی در
مورد فلسفه
آلن
بدیو توجه بسیاری
را در محافل
مترقی و رادیکال
دانشگاهی و
روشنفکری به
خود جلب کرده
است. او را نظریه
پردازی
اجتماعی و فیلسوفی
می شناسند که
"با روشن بینی
سیاسی و
مبارزه جویی
شجاعانه در حیطه
نظری" مشخص می
شود. او را به
عنوان کسی می
شناسند که
"مقوله حقیقت
و موضوع
جهانشمول
بودن را
دوباره باب
کرده است."(1)
جمعبندی
بدیو از
انقلابات
گذشته و تلاش
هایی که در
جهت دگرگونی
های ریشه ای صورت
گرفت، و مشخصا
از انقلاب
فرهنگی چین،
سرچشمه فلسفه
سیاسی اوست.
آلن بدیو از
شورش عظیم مه 1968
در فرانسه
الهام گرفته،
کماکان به روح
آن شورش
وفادار است.
در نتیجه، با
انتخابات و
پارلمان میانه
ای ندارد. در
شرایط کنونی
که سطح توقع
ها به شدت پایین
آمده، و خیلی ها
دگرگونی های ریشه
ای را ممکن و
مطلوب نمی
دانند، آلن بدیو
به عنوان نجات
دهنده "کمونیسم"
مطرح می شود.
به عنوان کسی
که گریبان
کمونیسم را از
تجارب گذشته،
از تئوری
انقلاب های
گذشته، از
دولت های سوسیالیستی
و احزاب "خلاص
کرده" و به جایش
"سیاست های
رهایی بخش" را
تدوین کرده
است. یعنی
همان نظریه ای
که به عنوان چیزی
رادیکال و
کاملا نوین
مطرح می شود.
ما
در این بحث و
جدل، پروژه سیاسی
آلن بدیو را
بررسی می کنیم.
سوالی که در
سراسر نوشته
جلو می گذاریم
این است که "آیا
این پروژه به
رهایی منجر
خواهد شد؟"
جواب ما منفی
است. آنچه پیش
رو دارید تحلیل
و بحث در مورد
چرایی این
جواب است.
دورنماها
و موضع آلن بدیو،
بخشی از خط سیر
کلی تر ایدئولوژیک
سیاسی زمانه
ما است. یعنی
آنچه بدیو می
گوید، پاسخی
است به یک
لحظه تاریخی.
کمونیسم
و پروژه کمونیستی
بر سر دوراهی
است.
با
احیای سرمایه
داری در چین
در سال 1976، اولین
موج انقلابات
و جوامع سوسیالیستی
که با پدیده
کوتاه مدت
کمون پاریس در
سال 1871 و انقلاب
روسیه در سال 1917
آغاز شده بود،
به پایان رسید.
پایان اولین
مرحله
انقلابات سوسیالیستی،
و دوره سی
ساله متعاقب
آن که می توان
آن را دوران ضد
انقلاب نامید،
تغییرات وسیعی
را در دنیا به
همراه آورد. این
اوضاع، سوال
ها و وظایف عظیمی
را مطرح کرده،
چالش هایی تاریخی
ـ جهانی در
مقابل جنبش
کمونیستی و سایر
کسانی قرار
داده که عموما
خود را حامی
پروژه رهایی
نوع بشر می
دانند.
درس
های مثبت و
منفی که باید
از تجربه غنی
موج اول
انقلابات سوسیالیستی
گرفت چیست؟
چارچوب مرحله
نوین کمونیسم
برای پیشروی
در جهت پروژه
رهایی نوع بشر
کدام است؟ آیا
مارکسیسم
(کمونیسم)
هنوز به عنوان
یک علم موضوعیت
دارد؟ و اساسی
ترین سوال این
است که آیا در
دنیای امروز می
شود انقلاب
کرد؟ آیا یک
انقلاب واقعا
رهایی بخش
کمونیستی
امکان دارد؟ یا
نه، چنین
انقلابی دیگر
نه ممکن است و
نه مطلوب؟
همانطور
که در سند
"کمونیسم:
آغاز مرحله ای
نوین ـ مانیفست
حزب کمونیست
انقلابی آمریکا"
تشریح کردیم،
عمدتا و اساسا
سه پاسخ به این لحظه
]تاریخی[ داده شده
است: (2)
پاسخ
اول را کسانی
می دهند که هیچ
رویکرد
نقادانه ای به
تجربه و تئوری
اولین موج
انقلابات سوسیالیستی
قرن بیستم
ندارند. یعنی
نه به پیشروی
های آن موج،
نقادانه
برخورد می
کنند و نه به
مشکلات و
کمبودهایش. اینها
فقط دور خود می
چرخند و پیشروی
نمی کنند. به
گفته سند «مانیفست
آرسی پی»، این
افراد معمولا
به مقوله "حقیقت
طبقاتی"
معتقدند و از
همین منظر
پرولتاریا را
تقدیس می
کنند. آنان
عموما به تئوری
و اصول کمونیستی
به شکل یک
دگم، یعنی چیزی
نظیر اصول دین
می نگرند. لب
کلامشان این
است که هرچه
باید بدانیم می
دانیم، همه
اصول لازمه را
داریم و
مساله، صرفا
به اجراء در
آوردن شناختی
است که برای
ما به ارث رسیده
است".
دوم،
کسانی هستند
که از تحلیل
واقعا علمی از
تضادهای گذار
سوسیالیستی
سر باز می
زنند و از پیشروی
های بی سابقه
ای که در زمینه
رهایی نوع بشر
توسط انقلاب
بلشویکی و چین
حاصل شد، دست
می شویند. این
عده برای
الهام و جهت گیری
به گذشته ای
دورتر رو می
کنند ـ به قرن
18، به ایده آل
های دمکراتیک
و تساوی جویانه
و مدل های
اجتماعی عصر
بورژوایی، به
فلاسفه ای چون
ژان ژاک روسو
و امانوئل
کانت و به نظریه
پردازان سیاسی
ای چون تاماس
جفرسن. در برخی
موارد، آنان
حتی واژه کمونیسم
را هم حذف می
کنند. مواردی
هم هست که بر
چسب "کمونیسم"
را به پروژه ای
سیاسی نصب می
کنند که کاملا
در چارچوب
اصول بورژوا
دمکراتیک
قرار دارد.
سوم،
کاری است که
باب آواکیان
انجام داده
است. آواکیان
نه تنها رهبر
حزب کمونیست
انقلابی آمریکا
است بلکه یک
نظریه پرداز
روشن بین نیز
هست. (او رهبر
حزبی است که
عزم خود را
برای کسب
انقلابی قدرت
و دگرگونی ریشه
ای جامعه جزم
کرده است) باب
آواکیان از
زمان شکست
انقلاب چین در
سال 1976 به چالش
های مربوط به
انجام انقلاب
در دنیای
امروز
پرداخته، با این
درک که انقلاب
کمونیستی
تنها راه برون
رفت از زندگی
اجتماعی
فاجعه بار و
جنون آمیز دنیای
امروز است.
آواکیان از
"تجربه غنی
تاریخی از
زمان مارکس
تاکنون
آموخته، در میان
اهداف و اصول
اساسی کمونیسم،
آن ها را که
صحت شان اساسا
به اثبات رسیده
قبول کرده،
جوانبی که
معلوم شده نادرستند
و یا دیگر
قابل اجرا نیستند
را
کنارگذاشته
است. او کمونیسم
را بر پایه
علمی تر و
محکم تری
استوار کرده
است." (4) آواکیان
از پیشروی های
خارق العاده
انقلاب روسیه
(56 – 1917) و انقلاب چین
(76- 1949) در مقابل
حمله های ضد
انقلابی دفاع
کرده است. به
عقیده باب
آواکیان،
مساله به طور
عمده تداوم
موج اول
انقلابات سوسیالیستی
در قرن بیستم
است که نقطه
اوجش انقلاب
کبیر فرهنگی
پرولتاریایی
در چین بود. در
عین حال که
گسست از مفاهیم
و متدولوژی
غلط نیز مطرح
است.
بر این
پایه است که
باب آواکیان یک
سنتز نوین پدید
آورده است. این
سنتز شامل پیشرفت
های کیفی و
راهگشا در زمینه
فلسفه و روش،
انترناسیونالیسم،
خصلت گذار سوسیالیستی
به کمونیسم و
برخورد
استراتژیک به
انقلاب است. این
سنتز که یک
تکاملی کیفی
در علم کمونیسم
است "تداوم
گسست های مائو
از استالین
است. در عین
حال، گسست از
برخی تفکرات
مسلط بر جنبش
کمونیستی تحت
رهبری استالین
است که بر
مائو تسه دون
نیز، هر چند
به طور غیر
عمده تاثیر
گذاشته بود." (5)
امروز،
بر خلاف قرن بیستم،
تفاوت روشنی بین
دو جهت گیری سیاسی
متضاد موجود نیست.
]در
آن دوران[،
همه در مورد
ماهیت دقیق این
سیاست های
متضاد هم نظر
نبودند ولی
توافق بر این
بود که تقابلی
بین سیاست های
کلاسیک
بورژوا
دمکراتیک و گزینه
انقلابی
موجود است....
امروز دیگر در
مورد اینکه یک
چنین تقابل
اساسی وجود
دارد توافقی
در کار نیست.
در نتیجه،
ارتباط بین
فلسفه و سیاست،
پیچیده تر و
ناروشن تر شده
است. (6) آلن بدیو،
2007
پروژه
سیاسی آلن بدیو
بیان فشرده
قطب دومی است
که در بالا
مطرح کردیم:
بازگشت به قرن
هجدهم. برخورد
بدیو، بر خلاف
برخورد ماتریالیستی
دیالکتیکی
سنتز نوین باب
آواکیان، به این
پدیده عینی یعنی
"پایان یک
دوره"، یک
جواب ایده آلیستی
و غیر دیالکتیکی
می دهد. بدیو می
کوشد یک "سنتز
نوین" سر هم
کند. ولی او این
کار را نه با
تکیه بر کمونیسم
به مثابه علمی
که از مارکس
تا لنین و
مائو تکامل یافت،
و نه در جریان
تلاش برای
تکامل و پیشبرد
این علم، بلکه
با رجعت به
دوران قبل از
مارکس انجام می
دهد تا به "ایده"
متفاوتی از
"کمونیسم"
برسد.
یک
نکته محوری در
تئوری سیاسی و
پروژه بدیو،
جمعبندی منفی
و غیر علمی او
از اولین موج
انقلابات سوسیالیستی
است. او بر
واقعیت این
انقلابات و
دستاوردهای
اساسا مثبت
آنها خط بطلان
می کشد. حرفی نیست
که انتقادهای
جدی بر این
تجارب وارد
است. ولی این
انتقادها باید
بر چه اساسی و
با استفاده از
چه روشی صورت
پذیرد؟ آیا باید
عمیقا و بطور
همه جانبه این
تجربه را بررسی
کرد تا بتوان
انقلاب کمونیستی
را در شرایط
جدید پیش برد،
یا باید موضع
بورژوا-
دمکراسی را
اتخاذ کرد؟
بدیو
معتقد است که
ظرفیت رهایی
بخش انقلاب
شوروی و چین
توسط چارچوب
حزب ـ دولت،
رهبری نهادینه
شده حزب پیشاهنگ
و اعمال قدرت
دولتی سوسیالیستی،
محدود و نهایتا
نابود شد. از
نظر وی، حزب-
دولت به شکل
نوینی از
"خودکامگی"
تکامل یافت که
ویژگی اش
"اعمال زور پلیسی"
و "رخوت
بوروکراتیک
درونی" بود. بدیو،
انقلاب فرهنگی
را نماد و حتی
اثبات "پایان
حزب- دولت به
مثابه محصول
مرکزی فعالیت
سیاسی انقلابی"
می داند.
نتیجه
گیری وی، دو
جنبه دارد: یکم،
"سیاست های
رهایی بخش دیگر
نه می توانند
زیر چتر
پارادایم
انقلاب در نظر
گرفته شوند و
نه می توانند
در زندان ِ
شکلی که ناشی
از حزب است،
باقی بمانند."
دوم، "عصر
انقلابات"
سپری شده است.
در
چارچوب بندی
بحث و جدلی که
پیش رو دارید
و تکوین مباحث
آن، ما بارها
به سنتز نوین
باب آواکیان
رجوع کرده ایم.
(7) ما این رجوع
را به خصوص در
زمینه پیشرفت
هایی که سنتز
نوین در زمینه
درک از دولت
سوسیالیستی
به مثابه دولتی
کاملا نوین در
گذار به کمونیسم
حاصل کرده
است، در زمینه
یک درک ماتریالیستی
تر و رهایی
بخش از مفهوم
رهبری کمونیستی،
و در زمینه یک
درک نوین
استراتژیک از
انقلاب در
کشورهای پیشرفته
سرمایه داری،
انجام داده ایم.
یک
بخش از سنتز
نوین، واکاوی
نظریه های غیر
علمی در مورد
دمکراسی ناب،
غیر طبقاتی و
تعالی یابنده
توسط باب آواکیان
است. این
مساله، به
لحظه تاریخی و
جدل نظری ما
با آلن بدیو،
ربط بسیار
دارد. باب
آواکیان در
نقد با ارزشی
که بر تئوری لیبرال
دمکراتیک
نگاشته، تئوری
های روسو،
لاک، جفرسون و
کسانی دیگر،
از جمله تئوریسین
های "ضد تمامیت
خواهی" معاصر
نظیر هانا
آرنت را بررسی
می کند. وی در عین
حال اشکال هایی
را که از
ابتدا در جنبش
بین المللی
کمونیستی
موجود بود،
شناسایی می
کند. این
اشکال ها که
از عدم ترسیم
خط تمایز دقیق
بین اصول
بورژوا
دمکراتیک و
اصول کمونیستی
ناشی می شد،
هر چند فرعی
به حساب می
آمد ولی در
مقاطعی بسیار
برجسته شده
بود.
در
این نوشته، ما
در زمینه تئوری
و فلسفه سیاسی
با بدیو
مجادله خواهیم
کرد. این بحث
شامل موضوعات
و مباحثات کلیدی
مرتبط به هم
در سه رشته
است.
اول، سیاست رهایی
بخش بدیو که
تحت عنوان "سیاست
رادیکال
برابری" عرضه
می شود. این سیاست
در "شاه بیت
برابری" روسو
و ایده های
انقلاب
فرانسه ریشه
دارد. این ایده
ها در برنامه
رادیکال
دمکراتیک
روبسپیر، سن
ژوست و ژاکوبن
ها متمرکز
بود. این سیاست
تساوی جویانه،
ایده الیستی
است و در تقابل
کامل با آنچه
مارکس "چهار
کلیت" نامید
قرار دارد.
منظور از
"چهار کلیت"
مارکس اینست:
محو کلیه تمایزات
طبقاتی، محو
کلیه مناسبات
تولیدی که این
تمایزات بر آن
ها استوارند،
محو کلیه
مناسبات
اجتماعی که بر
این مناسبات
تولیدی منطبق
اند، و دگرگون
کردن کلیه ایده
هایی که منطبق
بر این
مناسبات
اجتماعی اند.
سیاست
رادیکال
برابری بدیو،
نه قادر است
بر نابرابری
اجتماعی غلبه
کند و نه می
تواند از آنچه
مارکس افق
محدود "حق
بورژوایی"
خواند فراتر
برود. منظور
مارکس از "حق
بورژوایی"،
روابط کالایی
و نابرابری های
بازمانده از
جامعه گذشته و
انعکاس آن در
قانون، سیاست
و ایدئولوژی،
درون جامعه
سوسیالیستی
است.
دوم،"ایده کمونیسم"
نزد بدیو شامل
نفی دیکتاتوری
پرولتاریا،
نفی نقش رهبری
حزب پیشاهنگ،
نفی کسب قدرت
دولتی، و نفی
ایجاد نوع
کاملا نوینی
از دولت است.
او می گوید
چارچوب "حزب-
دولت" که
ساختاری برای
کسب قدرت و
تامین پیروزی
بر امپریالیسم
است، دیگر اشباع
شده است.
منظورش از
"اشباع" این
است که این
چارچوب دیگر
قادر نیست راه
حل ها و نتایج
مفیدی ارائه
کند و "امر تعیین
کننده بررسی و
بازبینی
نقادانه در
مورد خود" را
انجام دهد. از
دید بدیو، این
چارچوب، ایجاد
کننده
خودکامگی
بوروکراتیک
است و باید
کنار گذاشته
شود. بحث بدیو
متکی است بر
نفی مفهوم علمی
طبقات، دیدگاه
فرمالیستی از
دمکراسی و
دولت، و
ناتوانی در
شناسایی آن
مبنای مادی که
رهبری کمونیستی
را الزام آور
می کند. یعنی
ناتوانی در
شناسایی آن
نقش ضروری که یک
رهبری کمونیستی
می تواند و باید
بازی کند. یعنی
ناتوانی از
درک این مساله
که رهبری کمونیستی،
پایه واقعی
برای غلبه بر
تضاد بین رهبری
کننده و رهبری
شونده است.
هر
چند آلن بدیو
به ابراز
همبستگی و
ارتباط با
انقلاب فرهنگی
شهرت دارد، ولی
در واقع همان
گرایش متدولوژیکی
را به شکل
فشرده عرضه می
کند که در سند
«مانیفست آر سی
پی: کمونیسم ـ
آغاز مرحله نوین»
شناسایی شده
است:
[این
افراد] هیچگاه
وظیفه جمعبندی
علمی از مرحله
پیشین جنبش
کمونیستی و
مشخصا تحلیل
راهگشای مائو
در مورد خطر و
مبنای احیای
سرمایه داری
در جامعه سوسیالیستی
را به عهده
نگرفته اند یا
هرگز درگیر این
کار به شیوه ای
سیستماتیک
نشده اند.
بنابراین اگر
چه بسیاری از
آنان ممکن است
از انقلاب
فرهنگی چین
دفاع کنند، یا
در گذشته دفاع
می کردند، اما
از یک درک
واقعی و عمیق
از اینکه چرا
انقلاب فرهنگی
ضرورت داشت و
مائو آن را با
چه اصول و
اهدافی آغاز و
رهبری کرد،
بهره مند نیستند.
(8)
سوم، آلن بدیو
معتقد است که
تغییر واقعا ریشه
ای، نتیجه یک
"رخداد" غیر
منتظره و
"کاملا تصادفی"
است. این فکر
در قلمرو سیاسی،
نهایتا به
انتظار
منفعلانه برای
لحظه گسست، یا
به اصطلاح
"رخداد"، در می
غلتد. نسخه ای
که بدیو در
انتظار رخداد
می پیچد، سیاست
"حفظ فاصله از
دولت"، سیاست
"مبارزات محلی"
و سیاست "نسخه
پیچیدن برای
دولت" است.
(مفهومی که در
بخش های بعدی
به آن خواهیم
پرداخت). این
در نهایت،
نسخه ای رفرمیستی
است. این به
معنی پرسه زدن
بی خاصیت در
حاشیه، به جای
سرنگونی
انقلابی نظم
موجود است.
حال آنکه
سرنگونی نظم
موجود، همان
جهش اولیه و
الزامی در فرایندی
است که نهایتا
به رهایی کل
نوع بشر از شر
روابط
استثمار و ستم
در سراسر دنیا
می انجامد.
در
تدوین نوشته
حاضر، ما کوشیدیم
که "بهترین" و
مرکزی ترین
مباحث بدیو را
بیابیم و مورد
بحث قرار دهیم.
ولی باید قبول
کرد که تئوری
های بدیو در
پوشش های فریبنده
ای پیچیده شده
اند. این پوشش
ها، هر چند
ظاهرا برای
ابهت دادن به
کارش هستند ولی
خصلت غیرانقلابی
و ضد انقلابی
آن را می
پوشانند.
هدف
نوشته ما نشان
دادن اینست که
واقعیت "سیاست
رهایی بخش"
است. با این
کار، خط تمایز
پررنگی بین آن
و خط واقعا
رهایی بخش (یعنی
علم و جنبش سیاسی
انقلابی و هدف
کمونیسم) خواهیم
کشید.
روی
سخن ما با
کسانی است که
دغدغه آینده
نوع بشر را
دارند و آرزوی
آینده ای
کاملا متفاوت
را در سر می
پرورانند؛
کسانی که
بدنبال تئوری
ای در خور
چالش های
زمانه اند.
هدف مان این
است که به
مردم امکان دهیم
دو خط متفاوت
را با هم مقایسه
کنند و بفهمند
چرا یکی (علیرغم
خواست تدوین
کننده اش) اسیر
دنیای موجود
باقی می ماند
و از لحاظ عینی
ما را به این
دنیا زنجیر می
کند، و دیگری
راه خروجی از
این دنیای دیوانه
عرضه می کند.
چرا آلن بدیو،
پیرو نظرات
ژان ژاک روسو
است و چرا نباید
چنین بود؟
برابری،
اولین اصل و
اصل بدیهی در
سیاست رهایی
بخش بدیو است.
او می گوید
"باروی فلسفی
سیاست رهایی
بخش باید از
طریق سیاست رادیکال
برابری و تحت
همین عنوان
تحقق یابد."(9)
"شاه بیت تمام
سیاست های رهایی
بخش، برابری
است"(10) او
برابری را
بعنوان "اصل
الاصول" (11) پاس
می دارد. در یکی
از
اظهارنظرهای
بدیو چنین می
خوانیم:
"برابری،
نه نقطه پایانی
را فرض می
گذارد، نه
چارچوب خود را
محدود می کند
و نه در مورد
محدوده اجرای
خود نسخه ای
ارائه می دهد.
برابری فورا
قابل اجراء
است. حکم عمومی
که اینک در
مورد خواب و خیال
بودن برابری
صادر می شود،
نشانه خوبی
است. نشانه این
است که کلمه ]برابری[، قدرت
خود در ترسیم
مرز تمایزها
را بازیافته
است." (12)
بدیو
از این هم پیشتر
می رود و کمونیسم
را در حد
مبارزات عمومی
/ مردمی در هر
مقطع، برای ]کسب[ برابری
و علیه زور
دولتی تعریف می
کند. بدیو در ]مقاله[ "نامتغیر
کمونیستی" می
گوید:
"فرضیۀ
کمونیستی، به
عنوان یک ایدۀ
ناب برابری،
بدون شک از
ابتدای ظهور
دولت ها وجود
داشته است. به
محض اینکه عمل
توده ای به
نام عدالت
برابری
خواهانه در
تقابل با جبر
دولت قرار می
گیرد، مقدمات
و یا تکه های این
فرضیه ظاهر می
شوند." (13) (تاکید
از ماست)
بدیو
مطالبه و توصیه
برابری را در
مرکز پروژه
کمونیستی
قرار می دهد.
بر این مبنا،
"مشکل" جامعه
بشری شرایط
نابرابری است.
]بنابراین[ "راه حل" یعنی
آنچه بدیو
جوهر کمونیسم
می داند را باید
در برابری، به
عنوان "تجویز
فوری" و "اصل
بدیهی عمل"
جست و جو کرد.
ولی
کمونیسم واقعی
چیزی کاملا
متفاوت، بسیار
رادیکال تر و
بسیار عالی تر
از برابری
است. مارکس در
توضیح محتوا و
اهداف کمونیسم
و گذار سوسیالیستی
به کمونیسم (و
تفاوت آن با
سوسیالیسم تخیلی
و نهایتا رفرمیستی)
می نویسد:
"سوسیالیسم
اعلان ادامه
انقلاب است،
اعلان دیکتاتوری
پرولتاریا به
مثابه نقطه
گذار ضروری به
سوی محو کلیه تمایزهای
طبقاتی، محو کلیه
روابط تولیدی
که شالوده این
تمایزها
هستند، محو کلیه
روابط اجتماعی
که منطبق بر این
روابط تولیدی
اند و دگرگون
کردن کلیه ایده
های نشئت
گرفته از این
روابط اجتماعی."
(14) (خط تاکیدها
از اصل، و
برجستگی
کلمات از
ماست)
ببینید
که در
فرمولبندی این
اظهاریه،
مارکس چه تصویر
و مفهومی از
غلبه بر چهار
کلیت ارائه
کرده است.
انقلاب کمونیستی
مستلزم متحول
کردن مردم و
افکارشان است.
این کار عمیق
ترین دگرگونی
ها را در زمینه
های اقتصادی و
سیاسی و روابط
و نهادهای
اجتماعی می
طلبد. این
انقلاب در پی
تخفیف قطب بندی
های افراطی نیست
بلکه می خواهد
بر همه اشکال
استثمار فائق
آید و طبقات
را از بین
ببرد.
این
یک "انقلاب
تمام عیار"
است، ولی نه
به مفهومی تخیلی.
تکامل مادی و
اجتماعی
جامعه بشری،
مبنای انقلاب
بی سابقه ای
را در تاریخ
بشر بوجود
آورده است. این
انقلابی است
برای آفرینش
جامعه ای جهانی
بر اساس همکوشی
آزادانه انسان
هایی که
آگاهانه و
داوطلبانه
خود و دنیا را
تغییر می
دهند.
آیا
آلن بدیو جوهر
کمونیسم را در
"ایدۀ ناب
برابری" خود
منعکس می کند؟
خیر. آیا این یک
تکامل
خلاقانه است
که احتمالا
مفهوم کمونیسم
را غنا بخشیده
است؟ باز هم خیر.
خواهیم دید که
این ایده بدیو،
"نامتغیر کمونیستی"
نیست. بلکه
تبدیل کمونیسم
به متغیری از
بورژوا
دمکراسی است.
در
نگاه اول، به
نظر می رسد که
بدیو با صدور
فراخوان "عمل
توده ای تحت
عنوان عدالت
برابری
خواهانه و در
ضدیت با جبر
دولتی"، به روی
یک سیاست
برابری رادیکال
برای هدایت
شورش های تاریخی
و بر حق علیه
دولت تمرکز می
دهد. در واقع این
جزیی از جاذبه
آلن بدیو
محسوب می شود.
پرسش اینست که
آیا معنای رهایی،
تحقق برابری نیست؟
و آیا برابری
نباید "فورا
قابل تجویز"
باشد؟
غلبه
بر نابرابری
نقشی بسیار
مهم در ارتباط
با تحقق "چهار
کلیت" مارکس
دارد. نابرابری
های ریشه دار
در جامعۀ
بورژوایی
مدرن شامل تقسیم
طبقاتی، تقسیم
بین کار یدی و
فکری، روابط
ستمگرانه بین
زن و مرد و بین
ملل غالب و
اقلیت های ملی،
و تضاد بین
شهر و ده، و سایر
تضادها و تمایزهای
کلیدی است.
ولی
برابری یک اصل
"قائم به ذات"
نیست. برابری
به مثابه یک
رابطه اجتماعی
مشخص یا یک
چارچوب فلسفی
ـ سیاسی دارای
ماهیت طبقاتی
و حد و حدود
تاریخی است.
برابری،
عموما با
روابط اقتصادی
و نهادهای سیاسی
عصر بورژوایی
مرتبط است.
به
علاوه، ما
نشان خواهیم
داد که برابری
را به خودی
خود هدف قرار
دادن، به رهایی
نمی انجامد: روابط
استثمار و تقسیم
جامعه به
استثمارگر و
استثمار
شونده که ریشه
نابرابری است
را زیر ضرب نمی
برد.
انقلاب
کمونیستی برای
غلبه بر
نابرابری، به
ورای برابری
(و دمکراسی) می
رود. فی
الواقع، در
جامعه کمونیستی
برابری معنایی
نخواهد داشت.
ریشه
گرایش آلن بدیو
مبنی بر اصل
قرار دادن
برابری را باید
در قرن هجدهم
جست و جو کرد. این
در واقع نشانه
ای از رجعت به
آن دوران است:
رجعت به سازه
های ژان ژاک
روسو (15) و آرمان
های انقلاب 1789
فرانسه. در اینجا
گزیده ای از
"تمرکز دادن و
غرق شدن" بدیو
در ]نظرات[ روسو را
نقل می کنیم. این
گزیده را از
کتاب تاثیر
گذار آلن بدیو
تحت عنوان
«وجود و رخداد»
بر گرفته ایم:
"تیزبینی
روسو تا آنجا
بسط می یابد
که برابری را
معیار ارادۀ
عمومی قرار می
دهد. این یک
نکته اساسی
است. ارادۀ عمومی
رابطه ای است
از تعلق مشترک
مردم به
خودشان. نتیجتا
]این اراده[ فقط
زمانی موثر
است از همۀ
مردم به همۀ
مردم اعمال
شود. شکل های
بروز اراده
عمومی (قوانین)
عبارتند از «یک
رابطه... بین کل
ابژه از یک
منظر و کل
ابژه از منظری
دیگر، بدون هیچ
تقسیمی در کلیت»."
"...
روسو به حلقه
اساسی جدید بین
موجودیت سیاست
با معیار تساوی
جویانه می اندیشد.
با وجود این،
صحبت از یک معیار،
چندان دقیق نیست.
برابری به
مثابه یک
اظهار ذاتی
ارادۀ عمومی،
سیاست است.
به همین ترتیب،
عکس اش هم
صادق است. یعنی
هر گونه اظهاریه
غیر تساوی جویانه،
ضد سیاسی است.
جالب توجه ترین
مساله در ]کتاب[ «قرارداد
اجتماعی» ]روسو[ این
است که با
اتکاء منظم به
شالوده ای که
بر رخداد
استوار است و
سلسله اعمالی
روش مند و غیر
قابل تفکیک،
ارتباط نزدیکی
میان سیاست و
برابری
برقرار می
کند." (16) (کلمات
برجسته از
اصل، خط تاکید
از ما)
از
نظر بدیو،
برابری به
صِـرف برابری،
معیار نهایی سیاست
رهایی است.
هسته مرکزی و
بیان کننده این
سیاست، "حکم
اساسی برابری"
به مفهوم روسویی
کلمه است. بیایید
به بررسی دقیقتر
این مساله
بپردازیم و
برخی از جوانب
کلیدی رجعت بدیوبه
روسو را باز
کنیم.
اولین
سوال این است
که آیا می
توان مثل بدیو
از جامعه یا
اراده جامعه،
"بی هیچ تقسیمی
در کلیت" صحبت
کرد؟ آیا در
دنیایی با میلیاردها
نفر استثمار
شده و محروم
در قبال تعداد
نسبتا اندکی
که ابزار تولید
را کنترل می
کنند و برای
تحمیل این
کنترل
زرادخانه های
جنگ و نابودی
را بکار می گیرند،
یک کلیت تقسیم
نشده می تواند
وجود داشته
باشد؟
واقعیت
این است که با
تکامل تاریخی
توانایی
جامعه بشری در
تولید یک
مازاد اجتماعی
(یعنی بیش از
آنچه برای بقای
جامعه به
مفهومی پایه ای
و بازتولید
جامعه در آن
سطح لازم است)
و در ارتباط
با آن، جدایی
کار یدی از
کار فکری و
ظهور
پدرسالاری و
مالکیت خصوصی،
جامعه بشری به
طبقات
آنتاگونیستی
تقسیم شده
است.
منظور
این نیست که
جامعه هیچ
انسجامی
ندارد. چرا،
دارد. این
انسجام ریشه
در خصلت و
مکانیسم های
تنظیم کننده شیوه
مسلط تولید و
جایگاه و نقش
گروه های
مختلف اجتماعی
در فرایند تولید
اجتماعی دارد.
ولی این کلیت
اجتماعی را
تمایزها و
تضادهای آشتی
ناپذیر میان
استثمارگران
و استثمار
شوندگان،
سلطه گران و
تحت سلطه ها،
شقه شقه کرده
است. این کلیت،
بدون روابط و
نهادهای
اجتماعی،
ارزش ها و ایده
ها و "نیروی
عادت"، یعنی چیزهایی
که به مثابه
نوعی "چسب
اجتماعی" عمل
می کنند، نمی
توانست "یک کلیت
باقی بماند". و
نکته تعیین
کننده اینست:
اگر نیروی
سرکوبگر قدرت
دولتی که
فشرده و حافظ
منافع طبقه
مسلط بر جامعه
به لحاظ
اقتصادی است
وجود نداشت، این
کلیت نمی
توانست "کلیت
باقی بماند".
دید
روسو از برابری
با مالکیت
خصوصی گره
خورده بود. فی
الواقع
قرارداد
اجتماعی
روسو، ضامن
مالکیت خصوصی
بود. دید روسو
از یک جامعه
مساوات
طلبانه، بر
خرده تولیدکنندگان
کالا استوار
بود. یعنی تولیدکنندگان
خودکفا و خود
رایی که هر یک،
ابزار تولید
لازم را در یک
اجتماع کوچک
از نوع شهر-
دولت در اختیار
داشت. سلول بنیادین
چنان اجتماعی،
خانواده پدرسالار
بود. به
علاوه، روسو
جمهوری محلی
خود را یک
جامعه وطن
پرست
همبسته،
متشکل از آحاد
برابر می
دانست. آیا تا
به حال، کم
وطن پرستی و
پدرسالاری دیده
ایم؟ به لحاظ
طبقاتی، روسو یک
خرده بورژوای
جمهوری خواه بود.
بدیو همه این
ها را می
داند، ولی
"حکم نهایی
برابری" همه چیز
را توجیه می
کند.
شکل
و محتوای
برابری در
جامعۀ بورژوایی
منطبق بر یک شیوۀ
تولید مشخصی
است: سرمایه
داری. سرمایه
داری بر تولید
کالایی و
عملکردهای
درونی که از
آن ناشی می
شود، بر مالکیت
خصوصی، بر تولید
با هدف کسب
سود و نه بر
مبنای نیاز، و
بر استثمار
کار مزدی
استوار است.
تولید کالایی
توسط مبادله
برابرها، یعنی
اندازه زمان
کار اجتماعا
لازم برای تولید
این کالاها که
معیاری یکسان
است، اداره می
شود.
شیوه
تولید سرمایه
داری، روابط
کالایی را تعمیم
می دهد. مرکز
همه این
روابط، تبدیل
خود نیروی کار
به کالایی
قابل خرید و
فروش است. فرد
کارکـُن به دو
معنی آزاد
است: "آزاد" از
مالکیت بر
ابزار تولید و
آزاد برای
استثمار شدن
توسط این یا
آن سرمایه
دار.
مارکس
در «کاپیتال»،
شکل گیری
پرولتاریای
مدرن و مبنای
تاریخی این
مساله را در
جدایی قهرآمیز
تولید
کنندگان از
ابزار تولید
مورد تجزیه و
تحلیل قرار می
دهد: ریشه کن
کردن و اخراج
توده های
دهقان از زمین؛
تحمیل وحشیانۀ
لوایحی که
ولگردی (یعنی
موقعیتی که
فقرای آواره پیدا
کرده بودند)
را ممنوع می
کرد. بردگی
مزدی، شرایطی
است که در آن،
مرد و یا زن
تولید کننده
مجبور است نیروی
کار خود را بر
اساس جدایی
دائمی از
ابزار تولید
بفروشد.
اساسی
ترین مبادله ای
که تحت سرمایه
داری انجام می
شود، مبادلۀ نیروی
کار بر اساس
ارزش آن (یعنی
هزینه حفظ و
بازتولید نیروی
کار) در برابر
دستمزد و
استفاده از این
نیروی کار
است. این یعنی
استثمار نیروی
کار توسط سرمایه
در عرصۀ تولید.
یعنی استخراج
ارزشی بیش از
دستمزد (که
تکرار کنیم هزینۀ
نگهداری و
بازتولید نیروی
کار است). این
"راز کثیف
کوچک" تولید
سرمایه داری
است. تولید
ارزش اضافه بر
پایه استثمار
کار مزدی در
قلب سرمایه
داری جای
دارد. ولی این
مساله
لاپوشان می
شود، چرا که
در جریان
مبادله
برابرها صورت
می گیرد و
توسط برابری
(صوری) قانونی
پنهان می شود.
آلن
بدیو می خواهد
همه این ماجرا
را در پرانتز
بگذارد. می
خواهد دیدگاه
روسو از برابری
را از روابط
اجتماعی و
طبقاتی ای که
سرچشمه آن بود،
جدا کند. او می
خواهد این دیدگاه
را از روابط
بورژوایی ای
که به آن شتاب
ایدئولوژیک
وارد کرد جدا
کند. بر این
اساس است که
بدیو "در غیاب
هرگونه تعبیر
اقتصادی" (17)،
از ]بحث های[ روسو یک
الگوی سیاسی
برابری
استخراج می
کند. ولی چنین
الگویی در دنیای
واقعی غیر قابل
حصول است و
فقط می تواند
در مغز
متفکرانی
وجود داشته
باشد که همچون
آلن بدیو پایشان
در مقابل
برابری می
لنگد. یعنی
همان چیزی که
در واقعیت،
بازتاب "تعابیر
اقتصادی"
کاملا معین از
استثمار است. یا
در واقع،
بازتاب روابط
اقتصادی
استثمارگرانه
است.
قرارداد
اجتماعی، یا
ساختار
اجتماعی
بورژوایی؟
قرارداد
اجتماعی روسو یک
دید مقبول
همگانی از
دولت ارائه می
دهد: یک دولت
مدرن (بورژوا)
دمکراتیک و
جامعۀ مدنی،
که از یک
توافق
مختارانه
سرچشمه گرفته
است. این یک
قرارداد
اجتماعی است
که مردم واردش
می شوند تا
نوع مشخصی از
"تعلق متقابل
به یکدیگر" را
تشکیل دهند.
مشکل
این است که
غزل سرایی
روسو در مورد
"قرارداد
اجتماعی" با
چگونگی شکل گیری
و تکامل تاریخی
دولت ها، حتی
دمکراتیک ترین
دولت های عصر
بورژوایی
خوانایی
ندارد. تعاریف
روسو علت
ادامه موجودیت
دولت ها را
توضیح نمی
دهد. دولت بیان
نهادی یک
"قرارداد
اجتماعی" که
تجسم و ضامن
"ارادۀ عمومی"
باشد، نیست.
بلکه دولت در
جوهر خود ـ و
به خصوص دولتی
که تجسم یک
نظام مبتنی بر
استثمار است و
آن را تحمیل می
کند ـ ماشین
سرکوب یک طبقه
توسط طبقه ای
دیگر است که
نظم اجتماعی
موجود را حفظ
و بازتولید می
کند. هیچ چیز
در جریان
تکامل تاریخی
و مداوم جامعه
سرمایه داری، یا
در تکامل نهادی
دولت سرمایه
داری و مکانیسم
های مشروعیت
دهنده به آن،
رابطۀ اساسی
سلطه و سرکوب
طبقاتی را تغییر
نداده است.
روسو
منافع طبقه در
حال صعود
بورژوا را
مدون می کرد و
تصویری آرمانی
از دولت و
جامعه ای که
به این طبقۀ
در حال خیز و
تحکیم شیوۀ
تولید سرمایه
داری خدمت می
کند ارائه می
داد. این تصویر،
آتش تخیلات
بخش رادیکال ایدئولوگ
های انقلاب
فرانسه را
شعله ور کرد.
در این میان،
ایدۀ یک کلکتیو
آزاد بودن،
نقشی کلیدی
بازی کرد. یعنی
این ایده که یک
ارگانیسم
اجتماعی
جمهوری خواه
متشکل از
شهروندانی ایجاد
خواهد شد که
آزادی شان در
دستگاه
مشارکتی ارادۀ
عمومی و تبعیت
از آن نهفته
است. اراده ای
که در قانون
متمرکز می
شود.
از
نظر ایدئولوگ
های انقلاب
بورژوایی، یکی
از دلایل مهم
عدم مشروعیت
نظم کهن
فئودالی،
فقدان حاکمیت
مردمی و اراده
عمومی مبتنی
بر جامعه بود. یعنی
اینکه جامعه
در حال ظهور
بورژوایی و
نمایندگان سیاسی
ـ اجتماعی اش
مشارکت مستقیمی
در ایجاد قوانین
و معیارهای
جامعه ندارند.
انقلابیون
فرانسه همین
را به شعار
متحد کننده ای
برای خرد کردن
کهنه و ایجاد
و رسمیت بخشیدن
به نو تبدیل
کردند.
بدیو
می گوید: "تیزبینی
روسو تا آنجا
بسط می یابد
که برابری را
معیار ارادۀ
عمومی قرار می
دهد. این
یک نکته اساسی
است." خیر، این
یک نکته
اشتباه است. هیچگونه
"ارادۀ عمومی"
(18) مجرد و متعالی
در مورد برابری
وجود ندارد که
"اراده"
بردگان و برده
داران، اربابان
و دهقانان،
سرمایه داران
و کارگران را
منعکس کند.
کاری که روسو
می کرد این
بود که منافع
طبقاتی مشخص
بورژوازی و
ساختارهای سیاسی
ـ اجتماعی
مربوطه ای که
این منافع را
تقویت می کرد
و بازتاب می
داد، به شکل
منافع کل
جامعه ارائه می
کرد. حرف های
روسو دقیقا
همان چیزی را
تجسم می بخشید
که چنین دل از
بدیو ربوده
است: "برابری
به مثابه معیار
ارادۀ عمومی".
"تیزبینی"
واقعی روسو،
علیرغم هر نیت
ذهنی، این بود
که به شکاف های
واقعی جامعه
طبقاتی بین
ستمدیده و
ستمگر، رنگ و
لعاب برابری
صوری بزند. یعنی
همان شکاف هایی
که ریشه در روابط
تولیدی و
اجتماعی
استثماری و
سلطه گرانه
سرمایه داری
دارند.
تعریف
روسو از شکل گیری
نظم سیاسی
بورژوایی این
است که "هر طور
نگاه کنیم باز
هم به یک نتیجه
می رسیم:
قرارداد
اجتماعی، بین
شهروندان
برابری
برقرار کرد،
به این معنی
که همگی خود
را به شرایط یکسانی
متعهد می کنند
و باید از
حقوق مساوی
بهره مند شود."
(19)
واقعیت
این است که این
نه یک
"قرارداد
اجتماعی"
بلکه یک "سازه
اجتماعی"
وجود دارد که
بورژوا
دمکراسی را
توجیه می کند
و دیکتاتوری
بورژوازی را
به عنوان عمل
مورد توافق
همگان عرضه می
کند. قرارداد
اجتماعی را می
توان "قصه ای"
دانست که مردم
را "از نظر
اجتماعی
متعهد می کند"
و این "چشمگیرترین
نکته قرارداد
اجتماعی " ن
است. در حالی
که بدیو می
خواهد به ما
بقبولاند که
قرارداد
اجتماعی "با
اتکاء روشن به
یک شالوده نهایی
و به روال چیزهای
نامشهود، یک
رابطه نزدیک بین
سیاست و برابری
ایجاد می کند."
"تیزبینی
روسو" این بود
که بر برابری
صوری بین
استثمارگر و
استثمار
شونده ("که
قوانین اشکال
بروزش هستند")
تاکید می کرد،
وقتی واقعیت این
بود که طبقه
استثمارگران
بر طبقه
استثمارشوندگان
دیکتاتوری
اعمال می
کردند. "ارادۀ
عمومی" برای
برابری که در
قرارداد
اجتماعی
متبلور شده در
واقعیت برابری
رسمی در مقابل
قانون در
چارچوب یک
دولت بورژوا –
دمکراتیک است.
ولی
برابری در
مقابل قانون
در جامعه ای
نابرابر که
توسط تضادهای
آشتی ناپذیر
اجتماعی تقسیم
شده، به هیچ
وجه و برخلاف
اظهارات بدیو
در قرائت
روسو، "رابطه بین
کل ابژه از یک
منظر و کل
ابژه از منظری
دیگر" نیست.
انگار آناتول
فرانس، رمان
نویس اجتماعی
از بدیو که فیلسوف
سیاسی است
بهتر می داند:
"قانون، در
برابری
شاهانه اش، فقیر
و غنی را از
خوابیدن زیر
پل، گدایی در
معابر عمومی و
دزدیدن نان
منع می کند."(20)
ما
وارد قلمرو
"حق بورژوایی"
می شویم. حق
بورژوایی در
محدودترین
معنی اش به
روابط اقتصادی
اجتماعی
اشاره دارد که
در قانون و سیاست
و ایدئولوژی
متمرکز شده
اند؛ برابری
رسمی را ارج می
نهند ولی در
واقع حاوی
نابرابری اند
و آن را تقویت
می کنند. مفاهیم
مربوط به حق
بورژوایی در کل
دوره ای از
تاریخ بشر است
که حامل و تحت
سلطه تولید و
مبادله کالایی
و روابط و ایده
هایی ناشی از
آن قرار دارد.
چند
مثال:
-
معیار "برابری
در مقابل
قانون" در سیستم
قضایی بورژوایی،
معیاری است در
خدمت برخورد یکسان
به سرمایه
داران صاحب
مالکیت در
جامعه ای که
چرخش را روابط
بازار سرمایه
داری می
گرداند. برابری
صوری، شرایط
اساسی محرومیت
را از چشم
محرومان
پنهان می
دارد.
-
"حق مالکیت"ِ
برابر، بر حق
استثمار کردن
و جداسازی
توده تولید
کنندگان از
ابزار تولید
مبتنی است. این
حق برابر ِ
مالکیت، فرایند
انباشت رقابتی
سرمایه داری
را تسهیل می
کند که نتیجه
اش دنیایی از
صاحبان کوچک
کالا و با هم
مساوی نیست. این
به جذب آنانی
که سودآوری
کمتری دارند
توسط کسانی
منتهی می شود
که سودآوری
شان بیشتر
است. یعنی از یک
سو به تراکم و
تمرکز فزایندۀ
سرمایه می
انجامد و ار
سوی دیگر به
فلاکت و رنج
فزاینده توده
های مردم در
سراسر دنیا.
-
حق همه و هرکس
به رای دادن
در دمکراسی
بورژوایی نه
تنها کنترل
طبقه بورژوا
بر قدرت دولتی
را می پوشاند
و تطهیر می
کند بلکه بخشی
از ماتریکس
ساختارها و
مکانیسم های
حاکم در مراکز
امپریالیستی
است که هم بر
روابط و امتیازات
امپراتوری و
تقسیم جهان به
ملل ستمگر و
ستمدیده تکیه
دارد و هم این
روابط را
تداوم می
بخشد.
دید
روسو از
نابرابری بر
رابطه دیالکتیکی
دید او از
برابری
استوار است. یعنی
نقد او از
نابرابری
درون مرزهای
جامعه
بورژوازی
محصور است:
کلمه
برابری نباید
اینطور معنا
شود که همه به یک
اندازه باید
قدرت و ثروت
داشته باشند.
بلکه منظور این
است که قدرت
نباید به
خشونت دست یازد
و هرگز جز به
واسطه اتوریته
و قانون اعمال
نشود. برابری
در زمینه ثروت
هم به این معنی
است که هیچ
شهروندی این
قدر ثروتمند
نباشد که
بتواند شهروند
دیگری را خریداری
کند و هیچ کس
آنقدر فقیر
نباشد که
مجبور به فروش
خود شود. این
تلویحا بدین
معناست که افراد
فرادست باید
در مصرف و
اعمال نفوذ
تعادل به خرج
دهند و افراد
فرودست در حرص
و چشمداشت. (21)
[تاکید از
ماست]
می
بینیم که روسو
با برده داری
مخالف بود ولی
پایان
استثمار، ستم
و تمامی
نابرابری های
اجتماعی را
تبلیغ نمی
کرد.
روسو
این تفاوت های
اجتماعی را تا
جایی که
استاندارد
برابری حفظ
شود، قابل
قبول می داند:
این شهروندان
در مقابل
قانون
برابرند. بدیو
احتمالا با
فرمولبندی
روسو در مورد
وظایف متقابل
"فرادست ها" و
"فرودست ها"
در جامعه
جمهوریخواه
همصدا نیست ولی
از لحاظ عینی
نمی تواند از
حصار مادی و ایدئولوژیک
آن بگریزد.
چرا که لازمه
اینکار
ریشه
کن کردن روابط
استثمارگرانه
ایست که این
نابرابری ها
بر آنها
سوارند.
آن
سیاست تساوی
جویانه ای که
بدیو پیش می
گذارد ممکن است
درمیان بخش هایی
از روشنفکران
دمکرات و
جوانان رادیکال
دلنشین باشد.
ما در دوران
قطب بندی عظیم
و بی سابقه
جهانی ،
اختلاف های
ژرف و هولناک
در زمینه
ثروت، امنیت و
رفاه بشر زندگی
می کنیم. در
دوران حاضر،
مردم تشنه
عدالت برای
همگان و روابط
متقابلا
برابرند. ولی این
نابرابری های
وحشتناک که بر
این دنیا مهر
خود را کوبیده
و آلوده اش
کرده است،
محصول و تبارز
تقسیم جامعه
به طبقات است.
محصول روابط
تولیدی
استثمارگرانه
ای است که
طبقات بر آن
مبتنی اند. در
سطح جهانی، این
ها بیان تضاد
اساسی جامعه
سرمایه داری
است یعنی تضاد
بین تولید
اجتماعی شده و
تملک خصوصی
توسط طبقه
سرمایه دار.
ممکن است
بتوان قطب بندی
را تا درجاتی
و در برخی شرایط
با بازتقسیم و
اصطلاح تخفیف
داد، ولی غلبه
بر نابرابری
های عمیقی که
محصول نظم
اقتصادی و
اجتماعی
"امپریالیستی
اخیر" است
بدون حل تضاد
اساسی سرمایه
داری، یعنی
هسته
استثمارگرانه
اش، ناممکن
است. بدون انقلاب
و بدون تغییر
زیربنای
اقتصادی و
روبنای جامعه
نمی توان بر این
نابرابری های
عمیق غلبه
کرد.
آلن
بدیو از وضعیت
جهانی کنونی
خشمگین است،
ولی در مقابل
مبارزه و تحول
به آن حد و
اندازه ای که
برای ایجاد دنیای
نوین لازم
است، پا پس می
کشد: یعنی
انقلاب
پرولتری که
اولین قدم
بزرگش کسب
قدرت سیاسی
خواهد بود.
احکام نادرستی
که در مورد
اولین موج
انقلابات
صادر شده است،
این ادعای بدیو
را که "عصر
انقلابات به
سر آمده"(22) را
تقویت می کند
و پشتوانه رد
کسب انقلابی
قدرت توسط وی
می شود. او یک
پروژۀ سیاسی
مبنی بر
"برابری ناب"
پیش می گذارد
و می خواهد آن
را در همزیستی
با قدرت سیاسی
بورژوایی، به
جامعه ای که
به طبقات تقسیم
شده اعمال
کند. او این
پروژه را به
عنوان سیاست
نوین رهایی
بخش پیش می
گذارد. پروژه
ای که از نظر
او تبلور
منافع "انسانیت
عام" ورای
طبقات است. ولی
"عام" بدیو در
واقعیت بسیار
"خاص" است.
چارچوب
درک آلن بدیو
از "مشکلی" که
بشریت با آن
روبروست و
"راه حل" آن،
منطبق است بر
موقعیت و بینش
طبقاتی بخش بسیار
مشخصی از
جامعه، یعنی
خرده بورژوازی
رادیکالیزه
شده. او مشکل
نابرابری های
همه جا گیر را
می بینید ولی
اینقدر عمیق
نمی شود که شیرهای
اصلی استثمار
در پایه
اقتصادی
جامعه برسد.
او راه حل را
در محدوده سیاست،
در "ایده ناب
برابری"
جستجو می کند
و نه در دستیابی
به "چهار کلیت".
مارکس
در "هجدهم
برومر لویی
بناپارت"
نکته عمیق و تیزی
در مورد دیدگاه
و توهمات
روشنفکر
دمکرات مطرح می
کند:
"هرگز
نبايد با اين
تلقى کوتهبينانه
که معتقد است
خردهبورژوازى اعتقادى
اصولى به
منفعت
خودخواهانه
طبقاتى دارد و
بر آن است که
وسائل پيروزى
اين منفعت
را فراهم سازد
هم آواز شد.
خردهبورژوازى،
برعکس، بيشتر
بر اين باور
است که شرايط
خاص رهايى وى
عين شرايط عامى هستند که
نجات جامعه
مدرن و پرهيز از نبرد
طبقاتى فقط در
قالب آنها
ميسر خواهد بود.
از اين تصور
هم که گويا
تمامى نمايندگان
دمکراتيک
(خردهبورژوازى)
از دکانداران يا شيفته
دکانداران
هستند بايد
برکنار بود. چون ممکن است
فرهنگ و موقعيت
شخصى آنان
فرسنگها با
اين گروه
فاصله داشته
باشد. خصوصيت خردهبورژوايىِ
اين
نمايندگان از
اينجاست که
ذهنيت آنان
نيز محدود به
همان حدودى است که خردهبورژوازى
در زندگى
واقعى بدانها
برميخورد و قادر
به فراتر رفتن
از آنها نيست،
و در نتيجه،
آنها نظرا به
همان نوع
مسائل و راهحلهايى
ميرسند که
منفعت مادى و موقعيت
اجتماعى خردهبورژوازى
در عمل متوجهشان
است. اين است
خطوط کلىِ
رابطهاى که
ميان نمايندگان
سياسى و ادبى يک طبقه و
خود آن طبقه
وجود دارد.
ولی
دمکرات از
آنجا که نماینده
خرده بورژوازی
یعنی یک طبقه
در حال گذار
است، خود را
به طور کلی
ورای آنتاگونیسم
طبقاتی تصور می
کند. زیرا
منافع دو طبقه
به طور همزمان
و متقابل در درون
وی کند شده
اند." (23) (تاکید
در اصل)
آلن
بدیو "برابری"
می خواهد ولی
از فرایند پیچیده
انجام انقلابی
که نه تنها بر
نابرابری های
اجتماعی غلبه
کند بلکه به چیزی
بسیار فراتر
از برابری دست
یابد، طفره می
رود.
آلن بدیو و
خوانش نادرست
انقلاب
فرانسه
بدیو
می گوید: "فرضیه
کمونیستی با
انقلاب
فرانسه به عصر
مدرنیته سیاسی
پا می گذارد".(24)
این
فرمولبندی
چنان از درک
ماتریالیسم
تاریخی تهی
است که دست
خوش باوری را
از پشت می
بندد. این
فرمولبندی
رادیکال ترین
انقلاب
بورژوایی را
با کمونیسم
ادغام می کند.
انقلابی را که
حافظ روابط
مالکیت
بورژوایی و حق
بورژوایی بود
با انقلابی که
هدفش پشت سر
گذاشتن هر دو
اینهاست
ادغام می کند.
دو جهان
متفاوت را قاطی
می کند: جهان
کمونیستی که
به سرمایه داری
و یک دوران
کامل از زندگی
بشر که توسط
تقسیمات
طبقاتی رقم
خورده پایان می
دهد، و جهان
بورژوایی
استثمار، جنگ
های
اشغالگرانه و
فلاکت که با
تکامل سرمایه
داری به امپریالیسم
و پیرایش
ساختارهای
بورژوا
دمکراتیکش به
فاجعه بزرگتری
برای بشر تبدیل
شده است.
ارزیابی
بدیو از
انقلاب
فرانسه با اصل
او مبنی بر این
که برابری طلبی
جوهر رهایی
است، همخوانی
دارد، ولی این
اصل هیچ وجه
مشترکی با
کمونیسم واقعی
ندارد.
این
جا توضیح
معروف مارکس
به خاطر می آید
که گفت انقلاب
کمونیستی نتیجه
"دو گسست بسیار
رادیکال"
است، گسست از "روابط
مالکیت سنتی"
و گسست از "ایده
های سنتی".
روابط تولیدی
و اجتماعی که
آغازگرشان
انقلاب
فرانسه بود،
نماد گذشته
اند و نه آینده.
درست است که
انقلاب
فرانسه همه
جانبه بود.
درست است که
با ریشه کن
کردن فئودالیسم،
"سال یک" خود
را اعلام کرد،
ولی منظور تثبیت
روابط مالکیت
بورژوایی بود
که منطق
استثمارگرانه
اش تبدیل میلیاردها
انسان به «صفر»
است.
عصر
بورژوایی خود
را به عنوان
رفع کننده
تمام زوائد و
موانع آزادی
فردی عرضه میکند.
مهمترین حق در
جامعه بورژوایی
حق مالکیت است
– حق سرمایه به
مالکیت فردی و
کنترل بر
ابزار تولیدی است
که فقط توسط
کار اجتماعی
قابل کارکرد و
بهره برداری
است، این حق
دستیابی به نیروی
کار دیگران
است، حق
استثمار، این
حق کنترل بر نیروی
کاری است که
با دستمزد
مبادله شده
است. این نوع
"آزادی" در
جامعه فئودالی
وجود نداشت،
در آن جامعه
نوع دیگری از
روابط تولیدی
غالب بود،
مالکیت مهر
وراثت خورده
بود، بازارهای
تکامل یافته و
ادغام شدۀ
"کار آزاد"
وجود نداشت،
تحرکی که ورود
و خروج به
عرصه های
مختلف تولید
را میسر کند و
ابزار تولید
را با نیروی
کار ادغام کند
موجود نبود.
انقلاب
فرانسه داشت
با یک چارچوب
نهادینه دولتی،
عرصه را برای
ریشه دواندن
روابط تولیدی،
و در مقابل
روابط فئودالی،
کاملا باز می
کرد.
آلن
بدیو انقلاب
فرانسه را به
نقطه مقابل
آنچه واقعا بود،
یعنی به
"خوشامد گویی
به فرضیه کمونیستی"
تبدیل می کند
و از جسارت
فرمولبندی جدید
خود از کمونیسم
کیف می کند.
متاسفانه، این
حتی ارزش نو
بودن را هم
ندارد. تبدیل
کمونیسم به
تحقق ایده آل
های انقلاب
بورژوایی یک
سنت مزخرف و
رویزیونیستی
در "کمونیسم"
است، این
"کمونیسمی"
است که با شووینیسم
ملی و مزیت های
امپراطوری
کنار می آید. این
یک موضع گیری
سیاسی ایدئولوژیک
است که از
انقلاب دست می
شوید و به
بورژوازی
اعلام می کند
که تا وقتی
دست ماست،
انقلابی در
کار نخواهد
بود. حتی در
جنبش بین
المللی کمونیستی
هم گرایش های
غیر عمده ای
وجود داشته
اند که تفاوت
بین اصول
دمکراتیک و
کمونیستی را
مخدوش می کرده
اند.
"فرضیه
کمونیستی"
آلن بدیو خود
بخشی از کلاف
"ایده های سنتی"
است که انقلاب
کمونیستی باید
بطور ریشه ای
از آنها گسست
کند.
هدف
انقلاب کمونیستی،
از میان
برداشتن
"چهار کلیت"
است. انقلاب
فرانسه، حتی
در رادیکال ترین
اشکال بروزش
به هیچ وجه چنین
هدفی نداشت و
بطور عینی هم
نمی توانست
استثمار و ستم
را پایان دهد.
همانطور که
انگلس با درایت
اظهار کرد:
مردان
بزرگی که در
فرانسه افکار
مردم را برای
انقلابی که در
پیش بود آماده
می ساختند خود
با مواضع شدیدا
انقلابی وارد
صحنه شدند.
آنان هیچ نوع
قدرت خارجی را
به رسمیت نمی
شناختند.
مذهب، طبیعت
گرایی،
جامعه،
نهادهای سیاسی،
همه اینها
مورد بیرحمانه
ترین
انتقادها
قرار می گرفت.
همه چیز می بایستی
یا موجودیت
خود را در
برابر کرسی
داوری عقل توجیه
می کرد و یا از
هستی خود دست
می کشید.... همه
اشکال اجتماعی
و حکومتی تا
کنون وجود
داشته و همه
تصورات سنتی غیر
عقلانی تلقی
گردیده و به
انبار اشیاء بی
مصرف ریخته
شده اند. دنیا
تاکنون به وسیله
پیشداوری ها
هدایت می شده،
همه چیز گذشته
تنها شایسته
همدردی و تحقیر
بود. اکنون
برای اولین
بار سپیده
صبح، حکومت
عقل ظاهر شده
است. از این پس
خرافات، بیدادگری،
تبعیض و ستم
باید جای خود
را به حقیقت
ابدی، عدالت
ابدی، برابری
طبیعی و حقوق
انسانی غیر
قابل تعرض،
بدهد.
ما
اکنون می دانیم
این حکومت عقل
چیزی جز جهان
ایده آلیزه
شده بورژوازی
نبود، می دانیم
که عدالت ابدی
به صورت
دستگاه
دادگستری
بورژوایی
تحقق یافت،
برابری به
برابری
بورژوایی در
مقابل قانون
منتهی گردید،
مالکیت خصوصی
به عنوان یکی
از عمده ترین
حقوق انسانی
اعلام شد و
حکومت عقل،
قرارداد
اجتماعی روسو
همانطور هم که
تحقق یافت، نمی
توانست جز در
قالب جمهوری
دمکراتیک
بورژوایی
ظاهر شود.
متفکرین بزرگ
قرن هجدهم نیز
مانند اسلاف
خود قادر
نبودند از
محدودیت هایی
که دوران آنها
برایشان ایجاد
کرده بود،
عبور کنند. (25)
این
است دید صحیح
تاریخی و درک
علمی از
انقلاب
فرانسه. این
انقلاب، یک
انقلاب
بورژوایی بود.
ولی بدیو به
فکر زنده کردن
و زدن برچسب
کمونیسم به این
ایده آل ها
است: "با
انقلاب
فرانسه، فرضیه
کمونیستی دیگر
به عصر مدرنیته
سیاسی خوش آمد
می گوید." (تاکید
از ماست)
آلن
بدیو می گوید:
"از طریق سن
ژوست و روبسپیر
است که شما به
این حقیقت یکتا
که توسط
انقلاب
فرانسه به میدان
آمد وارد می
شوید . بر
اساسش یک دانش
شکل می دهید..."(26)
بیایید
برنامه
ژاکوبن،
روبسپیر و سن
ژوست را بررسی
کنیم تا به
محتوای آنچه
بدیو "فرضیه
کمونیستی"
برآینده می
نامد برسیم.
ژرژ
لو فبر، مورخ
انقلاب
فرانسه که گرایش
های سوسیالیستی
دارد در مورد
روبسپیر و سایر
شخصیت های رادیکال
انقلاب به
درستی چنین می
گوید:
به
عقیده آنان
مالکیت فردی و
موروثی شر بود
ولی درمان
نداشت.... آنان
با "جلال" و
"ثروت"، یعنی
با ثروتی که زیاده
از حد و تنبل
پرور انگاشته
می شود، خصومت
داشتند. روبسپیر
مثل سن ژوست
که نهادهای
جمهوری خواهی
اش مشخصا بی
شبهه بود، در
تبعیت از روسو
می گفت که
آزادی و برابری
(هم مدنی و هم سیاسی)
اغلب
شهروندان بر
اثر افزایش
نابرابری
اجتماعی از بین
می رود. پس بر
گردن جمهوری
بود که از یک
طرف ثروت ها
را محدود کند
و تعداد زمینداران
کوچک را افزایش
دهد، و از طرف
دیگر امکان
ارتقاء در
جامعه را برای
همگان فراهم
کنند... ایده
آل، کماکان
سوسیال
دمکراسی تولید
کنندگان
مستقل،
دهقانان و
صنعت گران
بود. (27) (تاکید
از ماست)
لو
فبر در ادامه
اشاره می کند
که این ایده
آل قابل تحقق
نیست. این یک
نکته تحلیلی
است که باب
آواکیان عمیق
تر و علمی تر
باز کرده است:
اصل
مطلب این بود
که روبسپیر – و
ژاکوبن ها به
طور کلی – کوشیدند
جامعه ای بر
پا کنند که ایده
آل های بورژوایی
برابری و آزادی
و حقوق جهانی
بشر را محقق
کند، از افراط
و تفریط در
ثروت و فقر،
از انحصار
قدرت و محرومیت
توده ها، حذر
کند. بر خلاف
آنچه اغلب
بورژوا دمکرات
ها و تاریخ نویس
های بورژوا
طرح می کنند،
طنز تاریخ در
این نیست که
در تلاش برای
تحقق آن، به دیکتاتوری
و خشونت متوسل
شدند و بعدا
خودشان هم
قربانی اش
شدند، بلکه
طنز در این
است که این ایده
آل بورژوایی
در واقع بیش
از هر چیز
منطبق است بر
موقعیت خرده
بورژوازی... و
کماکان این
طبقه (یا دقیق
تر بگوییم این
قشرهای خرده
بورژوا) قادر
نیستند بر
جامعه حکومت
کنند و آن را
به شکلی در
آورند که خود
در سر می
پرورانند. چرا
که روابط مالکیت
و مهم تر از
آن، قوانین
تولید و
مبادله کالایی
(که این قشرها
تجسم آن
هستند) و نیز
کل فرایند
انباشت که این
قشرها در نتیجه
غلبه روابط
تولیدی
بورژوایی در
آن گرفتار می
شوند، ناگزیر
به قطبی شدن
جامعه می
انجامد. قطبی
که یک سر آن
تعداد کمی از
بورژوازی
بزرگ و یک
طرفش توده های
عظیم
پرولترهای
فاقد مالکیت
است. و این
خرده
بورژواها این
وسط گیر کرده
اند. یکی از این
دو نیروی اصلی
است که باید
بر جامعه مدرن
حکومت کند. (28)
(تاکید از
ماست)
آلن
بدیو، با این
"فرضیه کمونیستی"
اش، شورش های
رادیکال، خیزش
های اجتماعی،
و شور و شوق
توده های مردمی
در انقلاب
فرانسه را با
انقلاب کمونیستی
برای سرنگونی
نظم بورژوایی
و خلق جامعه
نوین یکی می
کند. و اهمیت
تاریخی
انقلاب
پرولتری همینجاست.
در دوره های
قبل، در
انقلابات
اجتماعی
گذشته، ستمدیدگان
علیه ستم جنگیدند.
آرزوی آنان پایان
دادن به فلاکت
بود. آن
انقلابات،
محرومان و
ستمدیدگان را
زیر پرچم و
شعارهایی گرد
آوردند که نوید
جامعه ای بهتر
و متفاوت را می
داد و رویاهایشان
را به پرواز
در می آورد.
اما آن
انقلابات بر
بنیان معینی
قرار داشتند.
این بنیان،
جامعه در حرکت
و تکاملش بود.
انقلابات
گذشته توسط نیروهای
طبقاتی ای
رهبری شدند که
روابط تولیدی
نوینی را نمایندگی
می کردند...
روابط تولیدی
نوین و
استثمارگرانه.
انقلاب
پرولتری
متفاوت است.
انقلابی نیست
که بخواهد یک
سلسله روابط
استثمارگرانه
را با یک
سلسله دیگر از
روابط
استثمارگرانه
جایگزین کند،
بلکه برای پایان
دادن به
استثمار است.
تکامل جامعه
بشری آن را به
آستانه ای
رهنمون شده
است: پایه های
مادی و اجتماعی
برای غلبه بر
کمبود و
استثمار
موجود است.
فقط انقلابی
که توسط درک
علمی کمونیسم
رهبری شود می
تواند نفرت از
ستمگری، و
انرژی خلاق و
شور و شوق "داغ
لعنت
خوردگان" را
به کمال وارد
صحنه کند و
توده ها را
برای ایجاد دنیای
کاملا متفاوت
بسیج کند.
آلن بدیو
برابری را ذهنیتی
می کند
بدیو
به زور می
خواهد برابری
طلبی رادیکال
روسو را در
خدمت چیزی
امروزی قرار
دهد. او برابری
را چون والاترین
استاندارد می
خواهد. ولی در
جامعه ای که
به طبقات تقسیم
شده این به چه
معنی است؟
مشکل مرکزی
درک های فرمالیستی
از برابری (که
حکمت تساوی جویانه
را جوهر سیاست
رهایی بخش می
داند) همین
است. بنابراین
خیلی هم تعجب
آور نیست که
منبع الهام
خود را در ایده
آل های تساوی
جویانه عصر
بورژوایی جست
و جو کنند،
حالا این ایده
ال ها چه توسط
کانت بیان شده
باشد، چه
جفرسون و چه
روسو.
حل
این مشکل در
چارچوب بدیو-ایستی
اینگونه است.
او به تغییراتی
واقعی اجتماعی
پشت می کند و
برابری را به یک
ایده تنظیم
کننده؟ تبدیل
می کند که
همچون یک اصل
تفکر و عمل،
به کار می آید.
ولی این عمل
در چه جهتی
است؟ تاثیرش
در جامعه ای
که بر تقسیمات
عمیق طبقاتی
که ریشه در
روابط تولیدی
استثمارگرانه
دارند استوار
شده، کدام
است؟
بدیو
در کتاب «فکر بی
انتها» مشخص می
کند که منظورش
از برابری چه
هست و چه نیست:
مهم
است متوجه باشیم
که "برابری"
به هیچ چیز عینی
اشاره ندارد.
برابری مساله
اش مقام و
درآمد و شغل نیست.
منظور قوای
محرکه به
اصطلاح تساوی
جویانه
قراردادها و
اصلاحات هم نیست.
برابری مقوله
ای ذهنی است.
برابری را باید
در آگاهی عمومی
سن ژوست و یا
جنبش سیاسی
توده ای
مائوتسه دون
جست و جو کرد.
چنین برابری ای
به هیچ وجه یک
برنامه
اجتماعی نیست.
به علاوه، هیچ
ربطی به رفاه
اجتماعی
ندارد. یک
حکمت سیاسی
است، یک تجویز
است. (29)
این
موضع به ظاهر
رادیکال که
سماجت مطلق
گرایانه در آن
موج می زند،
ارزش این را
دارد که طبق
معیارهای
خودش و بدون پیشداوری
بررسی شود. بدیو
به ما می گوید
که برابری
عبارتست از
تعهد
"آگاهانه و
فعال"،
عبارتست از
توان کلکتیو.
حکمت تساوی جویانه،
عمل را هدایت
می کند و
الهام بخش آن
است. چیزی که
بدیو در نوشته
های عمومی تر
خود به ذهن می
آورد این است
که این عمل،
تعلق متقابل شخصیت
های کلکتیوش
را تاکید می
کند و جرقه رویاهای
عالی تر را می
زند. به
علاوه، در
لحظات خارق
العاده نو
بودن و خلاقیت
سیاسی، برابری
آگاهانه و
فعال،
استانداردهای
نوین و چارچوب
های ارجاعی جدیدی
ایجاد می کند.
شاید
این خوشایند
به نظر آید. ولی
مشکل اینجاست
که با واقعیات
این جامعه،
جامعه بورژوایی
– روابط طبقاتی
اش و روابط زیرساختی
استثماری اش و
روابط سیاسی و
ساختار های
ستم و سلطه اش –
خوانایی
ندارد، یعنی
تمام آنچه برای
رسیدن به
برابری باید
به طور ریشه ای
تغییر یابند و
بدور افکنده
شوند. بدیو تجربه
ذهنی برابری
را به پروژه
علمی تغییر
انقلابی ترجیح
می دهد. حکمت
بدیو به عمل
در آمده و معیارهای
او برای سیاست
برابری تحقق یافته
است... ولی
جامعه، از زاویه
ساختارها و
روابط
استثماری و
ستمگرانه اش
تغییری نکرده
است.
ببینید
بدیو چه می گوید:
مباحث "مقام"
و "شغل" ربطی
به برابری به
عنوان سیاست
تجویزی
ندارند. واضح
است که جنبش
ها و خیزش های
توده ای و
جوشش های
انقلابی، پیوندها
و مقاصد مشترک
نوینی پدید می
آورند. ولی
چطور ممکن است
بر نابرابری
زنان در جامعه
فائق آمد بدون
اینکه روابط
"مقامی" و
"شغلی" را تغییر
داد؟ و این تغییر
را در سطوح عمیق
پیش برد که
معنی اش درک
"کل چهار کلیت"
است؟
بدیو
اصرار دارد که
برابری
"برنامه
اجتماعی" نیست.
ولی به منظور
غلبه واقعی بر
نابرابری به یک
"برنامه
اجتماعی" برای
تغییر ریشه ای
نیاز است. نظم
بورژوایی باید
سرنگون شود، و
بدیو (با گفتن
اینکه "عصر
انقلابات به
سر رسیده") به
این سرنگونی
لعنت می
فرستد. شیوه
تولیدی نوینی
باید جای نظم
بورژوایی را
بگیرد. این یعنی
سوسیالیسم که
بر پایه مالکیت
اجتماعی،
برنامه ریزی
اجتماعی و
قراردادن
فعالیت
اقتصادی تحت
رهبری
آگاهانه
اجتماعی قرار
دارد. برای این
کار به دولت کیفیتا
متفاوتی نیاز
است، به دیکتاتوری
پرولتاریا. این
دولت، ابزار پیشبرد
یک انقلاب همه
جانبه و عمیق
با هدف محو
کامل استثمار
و ریشه کن
کردن تمام
نابرابری ها و
روابط
ستمگرانه و
انعکاس آن در
عرصه ایده
هاست. این
دولت می خواهد
که با تحقق این
اهداف در
سراسر دنیا،
دولت نیز محو
شود.
چنین
انقلابی که یک
فرایند جهانی
و مداوم
انقلاب است، می
تواند مرد
سالاری را ریشه
کن کند، به
انقیاد اقلیت
های ملی پایان
بخشد و بر
شکاف عظیم بین
ملل ستمدیده و
ستمگر فائق آید،
و نهایتا یک
اجتماع جهانی
بشری ایجاد
کند که دیگر
به طبقات و
دولت های ملی
جداگانه و
متخاصم تقسیم
نشده باشد.
روسو
به گرد پای
انقلاب
پرولتری هم نمی
رسد. تلاش های
امثال بدیو که
دیدگاه های
گذشته را می
پذیرند و به
آن جامه کمونیسم
می پوشانند از
روسو هم عقب
تر است.
بدیو
در قسمتی که
از کتاب «فکر بی
انتها» نقل
شد، جهت گیری
مائو نسبت به
جنبش های توده
ای را طوری
تصویر می کند
که نمی توان
بدون تفسیر از
آن گذشت. بدیو
مائو را به یک
شکل یک پوپولیست
رادیکال در
آورده، و از
او مائویی
ساخته که صرفا
به خرد خود به
خودی توده ها
اعتماد می
کند. همانطور
که مائو هم
گفت واقعیت این
است که توده
ها در هر برهه
به پیشرو، میانی
و عقب مانده
تقسیم می شوند
– یعنی "برابری
در شناخت" به
طور خود به
خودی موجود نیست.
به علاوه مائو
به نقش رهبری
در جنبش های
توده ای تاکید
داشت، حتی
جنبش هایی مثل
خیزش های
انقلاب فرهنگی
که شدیدا
همبسته اند.
آری،
این واقعیتی
است که مردم
توانایی دست یافتن
به حقیقت را
(که یکی از معیارهای
برابری بدیو
است) دارند ولی
دقیقا در نتیجه
تقسیمات و
نابرابری های
جامعه این
توانایی
معادل با گرایش
خود به خودی
به حقیقت و یا
پذیرش آن نیست.
و همین تاکیدی
است بر نیاز
به رهبری – یک
رهبری پیشاهنگ
کمونیستی که
بر بینش و متد
علمی و ماتریالیستی
دیالکتیکی
استوار باشد.
فقط در این
صورت است که
توده ها خود
به طور تمام و
کمال به هدف
رهایی ریشه ای
دست خواهند یافت.
کمونیسم
چگونه و چرا
ورای برابری می
رود
رویکرد
آلن بدیو به سیاست
های رهایی بخش
که زیر چتر
"حکمت تساوی
جویانه" قرار
دارد، در بهترین
حالت از
محدوده آنچه
مارکس "افق
تنگ حق بورژوایی"
نامید فراتر
نمی رود. این
مقیاس برابری
نمی تواند رهایی
واقعی را تشکیل
دهد – و اگر به
حال خود رهایش
کنیم و به
عنوان هدفی
برای خود
دنبالش کنیم
ما را به
استثمار و
نابرابری باز
می گرداند.
برای
اینکه محدودیت
های رویکرد بدیو
به برابری را
بیشتر نشان دهیم
و بنمایانیم
که چرا این رویکرد
رهایی واقعی
را ارائه نمی
کند ببینیم
استاندارهای
برابری در
عرصه توزیع تا
کجا می رود. این
استاندارد را
در جامعه ای
بدون استثمار
که توسط اصل
"از هر کس به
اندازه توانش
و به هرکس به
اندازه کارش"
هدایت می شود
در نظر بگیریم.
مقدار کار
انجام شده مقیاس
(تساوی جویانه)
پرداخت یا
مقدار کالاهایی
است که منطبق
بر پرداخت در
مقابل کار
است.
ولی
افراد متفاوت
توانایی ها و
نیازهای
متفاوتی
دارند و این
برابری صوری
نقابی است بر
نابرابری های
واقعی. در
واقع اصل "از
هرکس به
اندازه توانش
و از هر کس به
اندازه کارش"
اصل حاکم بر
جامعه سوسیالیستی
است. این از یک
طرف نمایانگر یک
پیشروی نسبت
به جامعه سرمایه
داری است؛ این
استاندارد در
شرایطی که
سرمایه کار
مازاد را از
پرولتاریایی
که از ابزار
تولید جدا شده
و نتیجتا زندگی
اش وابسته به
این رابطه مزدی
استثمارگرانه
است، امکان
کاربرد ندارد.
ولی از طرف دیگر
این استاندار
نقصی است در
جامعه سوسیالیستی
و بخشی است از
زمینه مادی و
ایدئولوژیکی
که نیروهای
بورژوازی
نوخاسته تحت
سوسیالیسم را
ایجاد می کند.
اولین
کسی که این
نقص و مشکل را
تشخیص داد
مارکس بود و
آن را بخشی از
"افق تنگ حق
بورژوایی"
تعریف کرد که
برای فائق
آمدن بر
طبقات، تقسیمات
ستمگرانه
اجتماعی و
تناقضات
طبقاتی باید
از آن گذر کرد.
مارکس در نقد
برنامه گوتا می
نویسد:
در
اینجا.... [اصل
"از هرکس به
اندازه توانایی
اش و به هر کس
به اندازۀ
کارش" که در
سوسیالیسم
دنبال می شود –
ویراستار] ... این
داد و ستد نیز
در حکم مبادله
(کالاهای) هم
ارزش است، لذا
در آن همان
قوانین
مبادله کالا نیز
طبعا حاکم
خواهد بود.... حق
مساوی
کماکان در اصل
همان حق
بورژوایی
خواهد بود.... این
حق مساوی در
واقع به حق
نامساوی برای
کار نامساوی
مبدل می شود،
و گرچه
اختلافات
طبقاتی را به
رسمیت نمی
شناسد و همگان
را در حکم
کارگرانی
همسان می
داند، ولی تلویحا
استعدادهای
نابرابر فردی
را ارج می نهد
و توانایی تولیدی
را به عنوان یک
امتیاز طبیعی
قلمداد می
کند. و در نتیجه
در محتوا
مانند هر حق دیگری
به حقی برای
نابرابری بدل
می شود....
افراد
نابرابر را (و
اگر نابرابری
وجود نداشت،
تفاوتی نیز بین
افراد دیده نمی
شد) فقط زمانی
می توان با معیارهای
یکسان سنجید
که آن ها را از
دیدگاهی یکسان
و فقط از جنبه
ای مشخص و
واحد مورد ارزیابی
قرار داد....
افراد را تنها
به عنوان
کارگر مد نظر
قرار داد... برای
رفع این
کمبودها حق
برابر باید به
حق نابرابر
مبدل شود...
در...
جامعۀ کمونیستی،
یعنی پس از اینکه
تبعیت اسارت
بار فرد از
تقسیم کار پایان
گیرد، هنگامی
که تضاد بین
کار بدنی و
کار فکری از
جامعه رخت
بربندد،
هنگامی که کار
از یک وسیله
(معاش) به یک نیازاساسی
زندگی مبدل
شود و بالاخره
هنگامی که نیروهای
تولیدی همراه
با تکامل همه
جانبۀ افراد
جامعه افزایش یابد
و چشمه های
ثروت تعاونی
جامعه فوران
کند، تنها
درآن زمان می
توان از افق
تنگ حق بورژوایی
فراتر رود.... (30)
در
جامعه کمونیستی
اعمال اصل دیگری
در توزیع
امکان پذیر می
شود یعنی اصل
"از هر کس به
اندازه
توانش، به هر
کس به اندازه
نیازش". توانایی
های همه جانبه
افراد در متن
جامعه شکل می
گیرد و رشد می
کند که به
تنوع، ارزش می
نهد ولی دیگر
تفاوت ها در
توانایی های
افراد ارزش
گذاری نمی شود
و توانایی های
بشر خفه نمی
شود. بخشی از
تار و پود
جامعه پاسخگویی
به نیازهای
فراوان و
متنوعی است که
از دل جامعه
مبتنی بر
شکوفایی
متقابل سر بر
می آورد. این
استاندارد هیچ
ربطی به
"برابری" و
"نابرابری"
ندارد.
"از
هر کس به
اندازه توانش
و به هر کس به
اندازه نیازش"
لازمه اش این
است که نیروهای
مولده اجتماعی
در مقیاس جهانی
به سطح پیشرفته
و قابل دوامی
از تکامل رسیده
باشند. "از هر
کس به اندازه
توانش و به هر
کس به اندازه
نیازش" لازمه
اش این است که یک
آگاهی اجتماعی
و یک اخلاق
اجتماعی شکل
گرفته باشد و یک
جهان بینی علمی
پذیرفته شده
باشد، به نحوی
که فرد پیوند
متقابل خود را
با جامعه و
تمام افراد
تشکیل دهنده
آن عمیقا درک
کند و محرکش
دغدغه متقابل
و تلاش برای خیر
مشترک اجتماعی
باشد.
کمونیسم
مستلزم گذر از
افق تنگ حق
بورژوایی است
به همان معنی
وسیعی که مائو
برای توصیف
تفاوت های
اجتماعی
(مانند تقسیم
بین کار فکری
و یدی) و روابط
اقتصادی (از
جمله تولید
کالایی و شکاف
ها و جدایی هایی
ناشی از آن) که
از جامعه
بورژوایی به
جامعه سوسیالیستی
منتقل می
شوند. و البته
همه این ها در
روبنای سیاسی
ایدئولوژیک
جامعه نیز
منعکس می
شوند. (31)
اگر
محدود کردن حق
بورژوایی و
غلبه بر آن در
افق گذار سوسیالیستی
به کمونیسم
نباشد – اگر به
جای آن یک
پروژه تساوی
جویانه و
گفتمان ایدئولوژیک
همراهش جا بیفتد
– در آن صورت
شرایطی که در
آن برخی افراد
از دیگران بیشتر
به دست می
آورند در عمل
و عکس العمل
با تاثیرات ایدئولوژیک
فرساینده "من
و سهم من" نهایتا
به ظهور
دوباره قطب
بندی، انباشت
خصوصی و مالکیت
خصوصی ابزار
تولید و تقسیمات
آنتاگونیستی
طبقاتی می
انجامد.
این
درکی است که
از رویکرد علمی
به دستیابی به
"چهار کلیت" و
پروژه واقعا
رهایی بخش
تمام بشریت
سرچشمه می گیرد.
با
دستیابی به
"چهار کلیت" و
محو طبقات، با
گذشتن جامعه
از دل انقلاب
و رسیدن به
عصری نوین که
در آن دیگر یک
بخش از جامعه
از طریق ابزار
دولتی به بخش
دیگر تسلط
ندارد و آن را
سرکوب نمی
کند، دیگر
"برابری" و
"حقوق" و "وظایف"
معنی خود را
از دست خواهند
داد. خود "حق
برابری" فقط
در ارتباط با
نابرابری های
واقعی و پایه
مادی – اجتماعی
شان وجود دارد
و می تواند
وجود داشته
باشد. وجود این
حقوق وجود
دولتی برای
اعمال آنها را
ایجاب می کند.
کمونیسم به
معنی و مستلزم
فراتر رفتن از
برابری و حقوقی
مرتبط و متصل
به آن است.
کمونیسم یعنی
محو دولتی که
این حقوق را
اعمال می کند.
و آن زمانی
است که سازمان
اجتماعی بشر
به سطحی
بالاتر گذر
کرده است که
در آن نوع بشر
آگاهانه و
داوطلبانه
خود و دنیا را
تغییر می دهد.
سوسیالیسم
گذار از سرمایه
داری به کمونیسم
است. لازمه اش
این است که در
هر قدم از این
مسیر گذار برای
حذف نابرابری
های اجتماعی و
به اجرا در
آوردن حقوق
برابری در
جامعه سوسیالیستی
بجنگیم – و در عین
حال تغییرات
لازمه برای
فراتر رفتن از
برابری را به
پیش ببریم.
جامعه سوسیالیستی
باید بکوشد
برابری و سایر
تبارزات حق
بورژوایی را
پشت سر
بگذارد؛ و باید
در هر یک از مراحل
تکاملی
انقلاب سوسیالیستی
فعالانه و به
حداکثر ممکن
به تغییر
روابط و ایده
ها در این جهت
مشغول باشد.
"حکمت
تساوی جویانه"
آلن بدیو "که
مناسب همۀ سیاست
های رهایی بخش
است" راهی برای
پشت سر گذاشتن
افق تنگ حق
بورژوایی
عرضه نمی کند
و امکان از بین
بردن پایه های
جامعه طبقاتی،
تولید کالایی
و روابط
استثماری و
ستمگرانه را نیز
فراهم نمی
کند. حکمت بدیو
در جامعه
بورژوایی گیر
کرده است.
مقاله
"نامتغیر
کمونیستی"
آلن بدیو با
بحثی درباره
کمونیسمی که
در «مانیفست
کمونیست» پیش
گذاشته شده
شروع می شود:
فرضیه
کمونیسم چیست؟
از منظر عام،
طبق نص صریح
مانیفست،
"کمونیست" به
این معنی است
که اولا، منطق
طبقه – تبعیت
پایه ای کار
از طبقه مسلط،
نظمی که از
عهد عتیق پایداری
می کند –
اجتناب ناپذیر
نیست؛ می توان
بر آن فائق
آمد. فرضیه
کمونیستی بر این
است که یک
سازمان جمعی
متفاوت قابل
اجراء است،
سازمانی که
نابرابری در
ثروت و حتی
تقسیم کار را
از میان
بردارد. تملک
خصوصی ثروت های
افسانه ای و
انتقال آنها
توسط ارث از بین
می رود. موجودیت
یک دولت
سرکوبگر، جدا
از جامعه مدنی،
دیگر ضروری به
نظر نخواهد رسید:
یک فرایند
طولانی
سازماندهی
مجدد بر اساس
همکاری
آزادانه تولید
کنندگان متصدی
محو آن خواهد
شد. (32)
و
فورا اضافه می
کند:
"چنین
کمونیسمی فقط
نشانگر همین
مجموعه کلی
نمودهای فکری
است. همان چیزی
که کانت آن را
نه یک برنامه،
بلکه یک ایده
با یک عملکرد
تنظیم کننده
می نامد.... فرضیه
کمونیستی به
عنوان یک ایده
ناب برابری،
بدون شک از
زمان پیدایش
دولت وجود
داشته است. از
همان زمانی که
عمل توده ای
تحت نام عدالت
تساوی جویانه
به مخالفت با
زورگویی دولت
بر می خیزد
مقدمات و
اجزاء فرضیه
شروع به ظاهر
شدن می کند. قیام
های مردمی نظیر
حرکت بردگان
تحت رهبری
اسپارتاکوس یا
دهقانان به
رهبری مونتزر
را شاید بتوان
به عنوان
نمونه های عملی
این «عامل
ثابت کمونیستی»
تشخیص داد.
(تاکید از ما)
ما
قبلا بخشی از
جمله های بالا
را نقل کرده
بودیم. اما اینک
بیایید نگاهی
به روش و نتیجه
این اظهارات بیندازیم.
بدیو بحثش را
با نوعی اعلام
و ارائه تعریف
معین از مفهوم
مارکسیستی
کمونیسم در
ارتباط با
طبقه، تقسیم
اجتماعی کار،
انباشت ثروت و
تملک خصوصی
آغاز می کند.
او سپس کمونیسم
راستین را زیر
عنوان یک
«مجموعه کلی
از نمودهای
فکری» قرار می
دهد. بدیو با این
کار، کمونیسم
را مجددا به
عنوان «ایده
ناب برابری»
تعریف و آن را
به یک «فرضیه»
تبدیل می کند
که «از زمان پیدایش
دولت» در جنبش
ها بروز یافته
است.
بدیو
به ما می گوید
که این کمونیسم
("فرضیۀ کمونیستی)
چیزی است نظیر
"ایده، با
کارکرد تنظیم
کننده" کانتی.
منظور بدیو این
است کمونیسم
را باید به
عنوان یک اصل
رهنما در نظر
گرفت که لزوما
بر یک واقعیت
منطبق نیست و
واقعیتی را
نشان نمی دهد،
بلکه یک اصل
سازمانده است
که کارکردش
تنظیم و
راهنمایی
افکار و اعمال
است. (33)
اهمیت
این حرکات این
است. بدیو با
تعریف مجدد از
کمونیسم به
عنوان یک ایده
تنظیم کنندۀ
کانتی، کمونیسم
را از خصلت
اساسی اش که
علمی بودن آن
است، و به ویژه
به عنوان یک
نگرش، مدت و
برخورد علمی
به تغییرات
اجتماعی، و
جنبش سیاسی
انقلابی که بر
این علم پایه
ریزی شده و
توسط آن هدایت
می شود، تهی می
سازد. او خاص بودن
کمونیسم را به
دو معنی حذف می
کند: یکی شرایط
تاریخی
اجتماعی که پایۀ
ظهور کمونیسم
بود و یکی
محتوای رهایی
بخش انقلاب
کمونیستی.
به
بیان دیگر، بدیو
کمونیسم را
بدون مارکسیسم
می خواهد؛ و
به طور مشخص
هم اعلام کرده
که مارکسیسم،
و برخی دیگر
از اجزاء اساسی
انقلاب کمونیستی
مانند حزب پیشاهنگ
انقلابی، "دیگر
فایده ای برایمان
ندارد." نتیجه
این که کمونیسم
"عدالت تساوی
جویانه" تحویلمان
می دهد – همان چیزی
که در این فصل
مطرح کردیم.
کمونیسم،
یا سوسیالیسم
علمی، از یک
شرایط مشخص
تاریخی
برخاست که
مرتبط بود با
شیوه تولید
سرمایه داری و
ظهوری طبقه ای
که با نیروهای
پیشرفته تولیدی
و فرایدن به
غایت اجتماعی
شده تولید پیوند
داشت، یعنی
پرولتاریای
مدرن.
رشد
و حرکت جامعه
انسانی، بشریت
را به آستانه
ای تاریخی
رسانیده است.
برای اولین
بار پایه مادی
و اجتماعی برای
پایان دادن به
استثمار،
غلبه بر کمبود
و تامین نیازهای
اساسی همه
افراد این سیاره،
و امکان رشد
همه جانبه
جامعه و افراد
تشکیل دهنده
اش در دست است.
ولی برای تحقق
این امکان به
انقلاب
پرولتری نیاز
است. این
انقلاب تضاد
اساسی و نظام
سرمایه داری
را حل می کند، یعنی
تضاد بین تولید
اجتماعی و این
که این فرایند
تولید و
محصولش به طور
خصوصی کنترل
شده و تصاحب می
شود. پرولتاریا
پتانسیل هم
خوان کردن
روابط تولیدی
با نیروهای
مولده را دارد
و می تواند
جامعه را ورای
تقسیمات
طبقاتی ببرد و
"چهار کلیت"
را متحقق کند.
به
گفته بدیو در
مورد اینکه « قیام
های مردمی نظیر
حرکت بردگان
تحت رهبری
اسپارتاکوس یا
دهقانان به
رهبری مونتزر
را شاید بتوان
به عنوان
نمونه های عملی
این «عامل
ثابت کمونیستی»
تشخیص داد»
بنگریم. کمونیست
های انقلابی
جدا از این
شورش های برحق
دفاع می کنند.
ولی معرفی این
شورش ها به
عنوان قیام های
کمونیستی – صرفا
به این دلیل
که با دولت و
روابط
استثماری در
افتادند و تحت
تاثیر شعارهای
و ارزش های
تساوی جویانه
بودند – مسائل
اساسی شیوه
تولیدی، طبقه
و ایدئولوژی
را از نظر دور
می دارد. این
شورش های
قهرمانانه پایه
اجتماعی، درک
علمی و بصیرت
رسیدن به جهانی
ورای استثمار
و ستم را
نداشتند. اصلا
در آن زمان و
در آن شرایط،
به خاطر مرحله
رشد جامعه بشری
که ریشه در
رشد نیروهای
مولده دارد،
چنین چیزی
ممکن هم نبود.
بدیو
مفهوم کمونیسم
را به "اصل
عام" برابری
تقلیل داده و
جنبش سیاسی
انقلابی برای
کمونیسم را هم
به مبارزه عام
طبقاتی خیزش
های توده ای
در طول تاریخ
تقلیل داده.
تفسیر لنین از
این نوع تفکر
مشهور است:
"زیرا
این مارکس نیست
که تئوری
مربوط به
مبارزۀ طبقاتی
را به وجود
آورده است، بلکه
بورژوازی قبل
از وی آن را به
وجود آورده
است و این
تئوری به طور
کلی برای
بورژوازی پذیرفتنی
است. کسی که فقط
مبارزۀ طبقاتی
را قبول داشته
باشد، هنوز
مارکسیست نیست
و ممکن است
هنوز از
چارچوب تفکر
بورژوایی و سیاست
بورژوایی
خارج نشده
باشد. محدود
ساختن مارکسیسم
به آموزه
مبارزۀ طبقاتی
به معنای آن
است که از سر و
ته آن زده
شود، مورد تحریف
قرار گیرد و
به آن جا
رسانده شود که
برای بورژوازی
پذیرفتنی
باشد. مارکسیست
فقط آن کسی
است که قبول
مبارزۀ طبقاتی
را تا قبول دیکتاتوری
پرولتاریا
بسط دهد.(34) (تاکید
در اصل)
برنامه
کمونیستی از
واقعیت جهانی
که در آن زندگی
می کنیم و
جهانی که می
توانیم در آن
زندگی کنیم
ناشی می شود.
لازمه اش تکامل
و کاربرد ممتد
علم کمونیسم
است، یعنی یک
متد و رویکرد
کاملا علمی
برای شناخت و
تغییر واقعیت
برای بوجود
آودن جهانی به
مراتب بهتر
است، جامعه ای
بی طبقه بدون
استثمار، ستم
و خصومت
اجتماعی.
آنچه
مانیفست آرسی
پی "شب طولانی"
خوانده است –
آغاز عصری در
تاریخ بشریت
که انسان ها
به ارباب و
برده تقسیم
شدند و قیام
هایی نظیر قیام
اسپارتاکوس
نتوانست بر ای
شکاف ها و بر
استثمار غلبه
کند – این "شب
طولانی" را می
تواند عاقبت
پایان داد. و
استقرار دیکتاتوری
پرولتاریا
اولین قدم عظیم
در این جهت
است.
سیاست
پسامارکسیستی
در جستجوی
فاعل آگاه یا
چگونه آلن بدیو
مفهوم عملی
طبقات را کنار
می گذارد
آلن
بدیو وظیفه تایید
و تشریح "سیاست
رهایی بخش"ی
را که هم در
گرو طبقات نیست
و هم از قالب
"حزب- دولت"
تئوری و عمل
کمونیستی قرن
بیستم گسسته
را به دوش خود
گرفته است.
منظور
بدیو این نیست
که یک تصویر
نوین و پیچیده
از ساختار
طبقاتی جوامع
پیشرفته
طبقاتی ارائه
دهد تا بتواند
بر اساس آن
شکل بندی های
نوین را برای
امکان انقلاب
تشخیص دهد. او
بر محور دیگری
حرکت می کند.
او شیوه تفکر
سیاسی مارکسیستی
را که حول
طبقات شکل
گرفته رد می
کند، به خصوص
مفهوم طبقه ای
که تاریخا شکل
گرفته و شرایط
عینی اش در
زندگی اجتماعی
به شکلی در شیوه
تولید غالب
تثبیت شده که
در گذر از عصر
بورژوایی به
عصر کمونیستی
به صورت "فاعل
آگاه انقلابی"
شکل یافته
است.
او
به ما می گوید
که "عصر
انقلابات به
سر رسیده" و طی
تجربه کمونیسم
در قرن بیستم،
نقش پرولتاریا
به عنوان یک
طبقه انقلابی
پایان یافته و
یا "اشباع
شده" است. با این
چارچوب هیچ پایه
ای و هیچ
اضطراری نیست
که به چالش های
پیچیدۀ تدوین یک
تحلیل و
استراتژی
انقلابی برای
کسب قدرت
بپردازیم و
بدون آن هم
برای تحقق رهایی
واقعی کوچکترین
شانسی موجود نیست.
بدیو
در مسیر بازبینی
سیاست و طبقه
از این بحث می
کند که "سیاست
فقط از طریق
خودش قابل فکر
است." (35) او
صراحتا اصرار
می ورزد که دیگر
تعریف تعیین
کننده ای از سیاست
و طبقه موجود
نیست. بدیو
مخالف این ایده
است که:
سیاست،
گروه های عینی
را نمایندگی
می کند که می
توان به عنوان
طبقه مشخص شان
کرد... شاید سیاست
های رهایی بخش
و سیاست های
ارتجاعی وجود
داشته باشد ولی
این ها را نمی
توان مستقیما
به یک مطالعه
علمی و عینی
از کارکرد
طبقه در جامعه
ربط داد. (36) (تاکید
در متن اصلی)
این نمونه دیگری از جداکردن ایده آلیستی سیاست از اقتصاد (ب&